Mammoqrafiya n?dir?
Mammoqrafiya – s?d v?zinin Rentgen aparat? il? x?susi mayin? ?suludur. ?g?r h?kim s?d v?zid? ??bh?li d?yi?iklik a?kar edirs? (m?s?l?n x?r??ng? ??bh?), mammoqrafiya ??bh?ni ayd?nla?d?rmaq ???n ?n vacib m?ayin? ?suludur.
Mammoqrafiya nec? apar?l?r?

Mammoqrafiya radioloji kabinetl?rd?, x?st?xanalar?n Rentgen ??b?l?rind? apar?l?r. M?ayin? ed?n h?kim m?ayind?n ?nc? ail? ?zvl?rind?n kimd?s? s?d v?zi x?r??nginin olub-olmamas?n?, s?d v?zinin iltihab?, s?d v?zid? aparlm?? c?rrahi ?m?liyyatlar, hormonal preparat q?bulu, birinci hamil?liyin vaxt? v? ?vv?lki m?ayin?l?r  haqq?nda x?st? il? s?hb?t apara bil?r.

?lav? olaraq h?kim s?d v?zl?rini, qoltuqalt? ?uxuru v? k?rp?c?k s?m?y? ?traf?n? ?ll? m?ayin? edir. Yax?? olar ki, mammoqrafiya apar?lan g?n b?d?n lasyonu, talk v? dezodorant istifad? olunmas?n. Bu tip gigiyenik vasit?l?rd? ?ox x?rda t?rkib hiss?l?ri var ki, onlar rentgenoqramda ?ks olunur v? t?svirin qiym?tl?ndirilm?sini ??tinl??dirir. 
Mammoqrafiya zaman? s?hb?t rentgen aparat? il? m?ayin?d?n gedir, y?ni, rentgen borusu rentgen ??alar? burax?r ki, bunlar da s?d v?zi toxumas?n?n t?svirini retgen ka??z?nda g?st?rir. M?ayin? olunan hiss? rentgen borusu il? rentgen ka??z? aras?nda yerl??dirilir. S?d v?zi toxumas?ndan ke??n rentgen ??alar? rentgen plyonkas?n? qara r?ng? boyay?r. Toxuman?n rentgen ??alar?n?n ke?? bilm?diyi hiss?l?ri a? r?ngd? qal?r. Bel?likl? s?d v?zinin qara-boz-a? rentgen t?sviri al?n?r. Mammoqrafiya zaman? h?r s?d v?zinin minimum 2 ??kil ??kilir. Bunun ???n rentgen ??alar? s?d v?zin? bir d?f? yuxar?dan-a?a??, ikinci d?f? is? yandan ke?irilir. Bu, s?d v?zid? m?mk?n d?yi?iklikl?ri a?kar etm?k ehtimal?n? art?r?r. B?zi hallarda daha d?qiq n?tic? ???n bir v? ya h?r iki v?zid?n ???nc? ??kli almaq t?l?b olunur. 
Vacibdir ki, s?d v?zi m?mk?n oldu?u q?d?r yast?la?m?? olsun v? sona q?d?r bel? qals?n. Bu ?ox vaxt biraz a?r?l? olur, lakin t?svirin keyfiyy?tini art?r?r, el?c? d? ??alanma y?k?n? azald?r. Ke?id d?vr?nd? olan qad?nlarda m?ayin? yax?? olar ki, menstruasiyan?n k?silm?sind?n sonrak? ilk g?nl?rd? apar?ls?n. Bu d?vrd? b?t?nl?kl? s?d v?zid? v? onun toxumas?ndak? hormonal g?rginlik v? c?zi h?ssasl?q daha yax?? m?ayin?y? imkan verir. Mahiyy?tc? is? mammoqrafiya ayba?? siklinin ist?nil?n vaxt?nda apar?la bil?r.
Sonra h?kim al?nan t?svir? bax?r. ?ks?r hallarda o, h?tta ?n ki?ik d?yi?iklikl?ri bel? g?zd?n qa??rmamaq ???n lupadan istifad? edir. Bu m?ayin? bir q?d?r vaxt t?l?b ed? bil?r, bun g?r? d? radioloq he? d? h?mi?? x?st?y? n?tic?l?ri d?rhal dey? bilmir. H?m?inin, mammoqrafiya m?ayin?sin? g?nd?r?n h?kim (?ks?r hallarda ginekoloq) h?r bir halda ?trafl? yaz?l? n?tic? al?r. 
Mammoqrafiyan?n x?susi bir formas? – r?q?msal mammoqrafiyad?r. M?ayin? eynil? yuxar?da g?st?rildiyi kimi apar?l?r. Bu zaman n? retgen ??aslanmas? n? d? plyonka istifad? olunmur. T?svir elektron cihazda al?n?r v? r?q?msal (elektron) olaraq yadda?da saxlan?l?r. Bu komp?terd? sonradan i?l?nil? v? uzun m?dd?t saxlan?la bil?r. R?q?msal mammoqrafiya zaman? al?nan t?svirl?r normal mammoqrfiya il? m?qayis?d? daha ?trafl? m?lumat verir. Dig?r t?r?fd?n, r?q?msal mammoqrafiya zaman? al?nan t?svirl?r ?lav? olaraq i?l?nm? imkan? verir. Bel? ki, ??kill?r b?y?d?lm?kl?, filtrd?n ke?irilm?kl?, t?svir plan?n? d?yi?m?kl?, el?c? d? parlaql??? v? kontrast? d?yi?ilm?kl? t?l?b olunan formada optimalla?d?r?la bil?r. R?q?msal ?sulun bir ?st?nl?y? d? odur ki, ??kill?r uzun m?dd?t arxivd? saxlan?la, el?c? d? d?rhal dig?r h?kiml?r? ?t?r?l? bil?r.
Mammoqrafiya n? vaxt apar?l?r? 
H?kim s?d v?zid? d?yi?iklik a?kar etdikd? v? bunun b?dxass?li olmas?ndan ??bh?l?ndikd?, bu ??bh?ni dig?r ?sullarla istisna etm?k m?mk?n olmad?qda Mammoqrafiya t?vsiyy? olunur. S?d v?zid? olan d?yi?iklikl?r? hiss olunan d?y?nl?r v? b?rkl??m?l?r, s?d v?zin forma v? ?l??l?rinin d?yi?ilm?si, d?rinin dart?lmas? v? g?rilm?si, el?c? d? d?? gil?sind?n maye xaric olmas? aiddir. H?kimin bu d?yi?iklikl?ri m?mk?n q?d?r erk?n a?karlamas? ???n s?d v?zil?rinin h?r il ?ll? m?ayin?si ya?? 30-dan yuxar? olan qad?nlarda x?r??ngin erk?n m?rh?l?d? a?karlanmas? ?sullar?na aiddir. Bundan ba?qa, qad?nlarda a?kar olunan, h?kimin ??bh?li kimi qiym?tl?ndirdiyi n?z?r? ?arpan qeyri-adilik d? mammoqrafiyan?n apar?lmas?na g?st?ri?dir.
El?c? d? s?d v?zi x?r??ngin? m?vafiq risk faktorlar? olan qad?nlar, m?s?l?n irsi meyllik mammoqrafiyaya g?st?ri? ola bil?r. Risk faktorlar? a?a??dak?lar hesab olunur: ?g?r birinci d?r?c?li (ana, bac?), yaxud ikinci d?r?c?li (n?n?, ?miq?z?) qohumlar? s?d v?zi x?r??ngi il? x?st?l?nmi?s?, s?d v?zil?rinin xo?xass?li x?st?likl?ri varsa (atipik hiperplaziya), ya?? 50-d?n yuxar?d?rsa, ke?id d?vr?nd? hormonal m?alic? q?bul edirs?, ilk u?a??n? 30 ya??ndan sonra d?nyaya g?tiribs?, ke?id d?vr?n? ba?layanda ya?? 55-d?n yuxar? idis?, yaxud ilk ayba?? 12 ya?dan ?vv?l olmu?sa. Lakin bu hallarda h?kim f?rdi risk ehtimal?n? hesablay?r v? x?st? il? birlikd? mammoqrafiyan?n apa?lmas?na q?rar verir.
Mammoqrafiya il? n? a?karlana bil?r?
Mammoqrafiya t?sviri s?d v?zid? olan d?yi?iklikl?ri, h?tta ?ll? m?ayin? zaman? n?z?r? ?arpmayan d?yi?iklikl?ri  a?kar ed? bil?r. Bununla d? m?ayin? ed?n h?kim m?xt?lif kriteriyalara ?sas?n m??yy?n edir ki, bu d?yi?iklikl?r s?d v?zi x?r??ngin? d?lal?t edir, ya yox. H?r ?eyd?n ?nc? yeni a?karlanm?? d?yi?iklik v? ?n ki?ik b?rkl??m? ?ox ??bh?lidir. Lakin mammoqrafiya yekun diaqnozu qoyma?a imkan vermir. Yaln?z mikroskop alt?nda m?ayin? olunan toxuma n?mun?l?ri (biopsiya) g?t?rm?kl? h?kim s?d v?zi x?r??ngi diaqnozunu t?sdiq ed? bil?r.
?ox nadir hallarda mammoqrafiyada h?kim s?d v?zi x?r??ngini a?kar etm?y? bil?r. Bu halda yalan?? m?nfi n?tic?d?n s?hb?t gedir. B?z?n d? olur ki, h?kim x?st?y? biopsiya t?vsiyy? edir, lakin m?ayin? n?tic?sind? s?d v?zi x?r??ngi a?karlanm?r (yalan?? m?sb?t n?tic?). Bu n?tic?l?r onu g?st?rir ki, he? d? h?r bir s?d v?zi tam olaraq yoxlan?la bilmir. ?g?r q?zlar ke?id d?vr?nd? v? ondan qabaq hormon q?bul edirl?rs?, s?d v?zi toxumas? ?ox s?rt olur v? bu zaman d?yi?iklik a?kar etm?k ??tin olur. El?c? d? iri h?cmli s?d v?zil?rini m?ayin? etm?k ?ks?r hallarda ??tin olur.
S?d v?zil?rinin ba?qa hans? m?ayin? ?sullar? var?
?ll? m?ayin? il? yana?? m?ayin? ?sullar? da geni? yay?lm??d?r. Lakin onlar mammoqrafiyan? ?v?z ed? bilm?z, yaln?z m?ayin?y? ?lav? oluna bil?r. ?g?r s?d v?zid? d?yi?iklik n?z?r? ?arp?rsa v? mammoqrafiya bir n?tic? vermirs?, s?d v?zil?rinin ultras?sl? m?ayin?sind?n  (mammosonoqrafiya) istifad? olunur. Bu proses a?r?l? deyil v? ?lav? ??alanma il? m??ayi?t olunmur.
Kista v? yaxud dig?r xo?xass?li d?yi?iklikl?ri ayd?nla?d?rmaqda ultras?s m?ayin?si daha effelktlidir. Bu yolla da mammoqrafiya zaman? rast g?lin?n ??bh?li hallar zaman? ?lav? ultras?s m?ayin?si il? toxuma n?mun?sinin g?t?r?lm?si t?xir? sal?na bil?r. T?klikd? is? ultrsasonoqrafiya s?d v?zid?ki d?yi?iklikl?ri v? x?r??ngi erk?n m?rh?l?d? a?karlamaq ???n istfad? olunmur.
S?d v?zil?rinin m?ayin?si ???n n?vb?ti daha geni? v? h?r ?eyd?n ?nc? daha bahal? proses – s?d v?zil?rinin maqnit-rezonans tomoqrafiyas?d?r (MR-Mammoqrafiya). Bu a?r?s?z v? daha az yalan?? m?nfi n?tic? g?st?r?n bir ?suldur. Lakin, dig?r t?r?fd?n bu ?sul x?r??ngi ilkin m?rh?l?d? a?kar ed? bilmir. Buna g?r? d? MR-Mammoqrafiya h?r ?eyd?n ?nc? d?? protezl?ri olan x?st?l?r? n?zar?t v? s?d v?zid? ?m?liiyat ke?irmi? v? ??a q?bul ed?n x?st?l?rd? ?ap?q v? ?i? residivini ay?rd etm?k ???n istifad? edilir. Lakin bu ?sul da s?d v?zil?rinin m?ayin?si kimi ilkin v? yegan? ?sul kimi istifad? olunmur.
B?zi hallarda s?d v?zil?rinin m?ayin?sin? ?lav? olaraq Pozitron-Emmision-Tomoqrafiya (PET) istifad? olunur. Bu proses m?xt?lif toxumalarda olan f?rqli m?badil? x?susiyy?tl?rin? ?saslan?r. S?d v?zil?rinin m?ayin?sind? PET-?n hans? ?st?nl?k v? ?h?miyy?tinin olmas?n? zaman g?st?r?r.
Mammoqrafiya-Skrininq n?dir?
Mammoqrafiya-Skrininq zaman? m?vafiq ya?da olan qad?nlarda k?tl?vi mammoqrafiya m?ayin?si apar?l?r. Bu, s?d v?zi x?r??nginin erk?n a?karlanmas?na v? qad?nlar?n bu x?st?likd?n ?l?m g?st?rcisinin azald?lmas?na xidm?t edir. S?d v?zi x?r??ngi n? q?d?r tez a?karlansa v? t?dbir g?r?ls?, sa?alma ehtimal? da o q?d?r ?oxdur.
Unutmaq laz?m deyil ki, Mammoqrafiya-Skrininq zaman? meydana ??xan h?r bir m?sb?t n?tic? b?y?k psixi g?rginlikl? m??ayi?t oluna bil?r, h?r ?eyd?n ?nc? ??bh?li v?ziyy?t olduqda v? n?vb?ti ayd?nla?d?rma qa??lmaz olduqda. Buna g?r? d?, yalan?? m?sb?t n?tic?l?rin (s?d v?zi x?r??nginin olmad??? halda ??bh?li v?ziyy?tin olmas?) say?n? minimuma endirm?k v? m?mk?n old??? q?d?r az x?r??ng x?st?liyini g?zd?n qa??rmaq vacibdir. N?tic?l?ri ayd?nla?d?ran zaman uzun m?dd?t g?zl?m?m?k ???n n?vb?ti ard?c?ll?q yax?? t??kil olunmal?d?r.