Dr.med. Yagublu Vüqar
- Cərrah

Frankfurt Höchst Klinikası, Cərrah


Yazdığı məqalələr

Karsinoid sindrom az-az rast gəlinən xərçəng növü olan karsinoid şişlərin (sarımtıl və dairəvi formalı) bəzi maddələri (serotonin, morilin, prostoqlandinlər və s.) qana ifraz etməsi nəticəsində formalaşır. Karsinoid şişlər ən çox mədə-bağırsaq traktında, ağciyərlərdə, bəzən isə yumurtalıqlarda rast gəlinir.  Mədə-bağırsaq traktında karsinoid şişlər daha çox soxulcanabənzər (appendikulyar) çıxıntı, nazik  bağırsaqlar və düz bağırsaqda rast gəlinir.

Əlamətləri

Karsinoid şışlər yavaş-yavaş inkişaf etdikləri üçün ilk dövrlər əlamətsiz olurlar və bu üzdən aşkarlana zaman böyük həcmdə olurlar.  Bəzən elə olur ki, başqa səbəbdən aparılan müayinə zamanı təsədüfən aşkarlanır. Karsinoid sindrom zamanı aşağıdakı əlamətlər yara bilir:

  - Dərinin qirmızı  rəng alması.  Dərinin qirmızı rəng alması (fərqli intensivlikdə) epizodik olur və 30 saniyədən 30 dəqiqəqə qədər çəkə bilir. Dərinin qizarması adətən heç bir təhrikedici faktor olmadan əmələ gələ bilir. Amma bəzən yemək və ya alkoqol qəbulundan sonra meydana çıxır.

  - Üz dərisində zədələnmələr. Burun üzərində və ya yuxarı dodaqlarda venaların hörümçəyəbənzər formada görünməsi müşahidə olunur.  

  - İshal.  Formalaşmamış və su şəklində nəcisin xaric olması və yanaşı olaraq qarında ağrı tutmalarının olması karsinoid sindromun ilk siqnallarından ola bilər.

  - Nəfəsalmanın çətinləşməsi. Bəzi hallarda üz dərisində qeyd olunan zədələnmə ilə yanaşı astmaya bənzər şikayətlər meydana çıxa bilər.

Səbəbləri

Karsinoid şişlər neyroendokrin sistemin hüceyrələrindən inkişaf edir və seretonin sintezı ilə səciyyələnir. Karsinoid sindromun formalaşmasında məhz seretonin yüksək miqdarda sentezi böyük rol oynayır. Bəzən serotonin 50-100 dəfə çox ifraz edilir.  

Qeyd etmək lazımdır ki, karsinoid şişlərin heç də hamısı karsinoid sindrom törətmir. Bir çox hallarda qaraciyər karsinoid şişlərin ifraz etdiyi maddələri uğurla xaric edir və onların təsirini minimuma endirir. Karsinoid sindromu olan insanların çoxunda artıq qaraciyərdə metastaz qeyd edilir.

Ağciyərdə olan karsinoid şişlərin karsinoid sindrom törətməsi üçün şişin elə də böyük olması gərəkmir. Əgər bağırsaqlarda olan karsinoid şişlərdən sintez olunan maddələr qana daxil olaraq qaraciyərdən keçməlidirlərsə, ağciyərdə bu baş vermir. Odur ki, hətta kiçik şişlər belə karsinoid sindrom törədə bilər.

Ağırlaşmaları

Karsinoid sindrom aşağıdakı xəstəliklərin yaranması riskini artırır:

  - Karsinoid ürək xəstəliyi. Karsinoid sindrom ürək qapaqlarının divarının nazikləşməsinə və onların funksiyasının pozulmasına gətirib çıxara bilər.

  - Bağırsaq keçməzliyi. Karsinoid xərçəngin limfa düyünlərinə yayılması və ya şişin böyük həcmdə olması bağırsaq keçiriciliyini poza bilər.

  - Karsinoid krizləri. Bəzi hallarda karsinoid sindromun kəskin tutması qeyd olunur. Bu zaman təzyiq aşağı düşür, dəridə qızartı yatranır və tənəffüs çətinləşir. Bəzi hallarda bu kriz ölümlə nəticələnə bilər. Aparılan kimyaterapiya, narkozun verilməsi kimi hallar karsinoid krizi təhrik edə bilər.

Həkimə nə zaman müraciət etməli

Əgər sizdə yuxarıda sadalanan əlamətlərdən biri, xüsusilə də bir neçəsi birgə qeyd olunursa mütləq həkimə müraciət edin.

Müayinələr

Həkim sizə aşağıdakı müayinələri təklif edə bilər:

  - Qanda Xromqranın A-nın yüksəlməsi karsinoid sindrom üçün xarakterik hesab edilir

  - Qarın boşluğunun Ultrasonoqrafiyası

  - Kompüter Tomoqrafiyası

  - Ağırlaşmalar və yanaşı gedən xəstəliklər zamanı əlavə müayinələr aparıla bilər

Müalicəsi

Karsinoid sindromun müalicəsi onun əsında dayanan şişin müalicəsi deməkdir. Ən effektiv müalicə üsulu cərrahi yolla şişin çıxarılmasıdır. Əgər cərrahi əməliyyat mümkün deyilsə bu zaman xərçəng əleyhinə bəzi məlum konservativ tədbirlər həyata keçirilməlidir. Bunlara Sandostatin təyini, immun sistemin gücləndirilməsi, şişi qidalandıran damarın embolizasiyası, kimyaterapiya və s.-ni aid etmək olar.  

 

Karsinoid sindrom

Xəstəliklər

Abses bədənin istənilən yerində əmələ gələ bilən və iltihablaşmış toxuma ilə əhatə olunan irin toplantısıdır.  Absesin əmələ gəlməsinin əsas səbəbi toxumanın infeksiyalaşması və bədənin immun sisteminin onunla mübarizəsidir. Ağ qan hüceyrələri damar divarından keçərək infeksiya yerinə hərəkət edir və zədələnmiş toxumada olan bakteriya və yad cisimləri məhv etməyə çalışır. Bu proses nəticəsində irin formalaşır. İrinin formalaşması ilə yanaşı onun ətrafında irinin qonşu toxumalara yayılmasının qarşısı alınsın.

İrin özlüyündə maye, sağlam və ölmüş ağ qan hüceyrələrindən, ölmüş toxumalardan, bakteriya və digər yad maddələrdən təşkil olunmuşdur. Abses daha çox bakteriyalar, parazit və yad maddələr tərəfindən törənir. Abses tər və ya piy vəziləri axarlarının tutulması nəticəsində də əmələ gələ bilər.  İmmun sistemi zəif olan insanlarda abseslər daha tez-tez əmələ gəlir. Çünki belə insanlarda orqanizmin müdafiə sistemi bakteriya və yad cisimlərə qarşı kifayət dərəcədə mübarizə apara bilmir. Aşağıdaki hallar absesin əmələ gəlmə riskini daha da artırır:
  - Diabet
  - Xərçəng
  - Kimyəvi terapiya (xərçəng xəstələrində)
  - Dializ alan xəstələr
  - Böyrək çatışmazlığı
  - AİDS
  - Leykemiya
  - Periferik damar xəstəliyi
  - Kron xəstəliyi
  - Yaralı kolit
  - Ağır yanıqlar
  - Ağır travmalar

Əlamətləri

Absesin əlamətləri yerləşdiyi yerdən aslı olaraq fərqli ola bilər. Amma əsasən aşağıdakı əlamətlər qeyd oluna bilər:
  - Abses çox ağrılı olur
  - Səthi qırmızı rəngdə olur
  - Toxunduqda isti və gərgin olur
  - Bəzən absesin öz-özünə partlaması baş verir
  - Açılmayan abseslərin çoxu getdikcə daha  ciddi ağırlaşmalar törədir. İnfeksiya daha dərin toxumalara işləyər və hətta qan dövranına keçərək sepsis törədə bilər.
  - İnfeksiyanın yayılması hallarında yüksək hərarət, ürəkbulanma, qusma, ağrının artması, dəri üzərində qızartının artması ilə müşayət oluna bilər.
 
Hansı müayinələr aparıla bilər?

  - Həkim  ilk olaraq sizdən absesin formalaşma tarixçəsini soruşacaq: abses yerində zədələnmə olubmu, hər hansı dərman qəbul edirsinizmi, allergiyanız varmı, yüksək hərarətiniz olubmu və s.
  - Həkim abses və onu yaxın olan sahələri müayinə edəcək. Əgər abses anal dəliyə və uşaqlığa yaxındırsa həkim rektal və vaginal müayinə apara bilər.
  - Həkim sizin qoltuq altında və qasıq büküşünüzdə limfa düyününün olub olmamasını müayınə edəcək
  - Həkim qanın ümumi analizını təyin edə bilər
  - Əgər abses dəri səthində deyil digər nayihələrdədirsə həkim əlavə olaraq ultrasəs müayinəsi, computer tomoqrafiyası təyin edə bilər.

Müalicə

Əgər abses 1 cm-dən kiçikdirsə evdə isti kompress qoya bilərsiniz və bu absesin formalaşmasının qarşısını ala bilər. Özünü müalicədən maksimal çəkinin. Bəziləri formalaşmış absesi sıxaraq açmağa cəhd edirlər. Bu infeksiyalaşmış materialın daha dərin toxumalara keççəsinə səbəb ola bilər. İynə və ya iti ələtlə irinliyin açılması da təhlükəli ola bilər. Siz irinlik altında olan damarı zədələyə bilər  və infeksiyanın yayılmasına gətirib çıxarar. Odur ki, absesin xəstəxana şəraitində müalicəsi tövsiyyə olunur. Həkim yerli ağrısızlaşdırma altında abses boşluğunu açaraq xaricə dreləşdirəcək. Həkim yaranı bir müddət açıq saxlayır ki, abses boşluğunda olan irin tam xaric olsun. Yara amblator olraq gündə təmizlənir və sarğı olunur. Absesin böyük olmasıhallarında  ümumi ağrısızlaşmanın tətbiq edilə bilər və sizə bir neçə gün xəstəxana şəraitində müalicə təklif edilə bilər. 

Abses

Xəstəliklər