Bütün məqalələr

Ultras?s dedikd?, insan?n e?id? bil?c?yi tezlikd?n y?ks?k tezlikli s?s dal?alar? ba?a d???l?r. Bizim orqanizmimizd? bu dal?alar s?m?k, ?z?l?, orqanlar yaxud qan damarlar? kimi mane?l?r? rast g?lir. Bundan da tibbi diaqnostikada istifad? olunur.

H?r bir toxuma, n?v v? x?susiyy?tl?rind?n, el?c? d? orqanizmd? d?rinliyind?n as?l? olaraq bu dal?alar? f?rqli ??kild? geri qaytar?r. Tibbd? istifad? Ultras?s aparat?nda  bu ?oxsayl? s?sl?r q?buledici t?r?find?n q?bul edilir. G?nd?ril?n v? q?bul olunan s?s dal?alar? aras?ndak? zaman f?rqin? ?sas?n komp?ter t?svir ?m?l? g?tirir.

Ultras?s ??kli h?kim? m?ayin? olunan orqan?n ?l??l?ri, forma v? strukturu haqq?nda m?hakim? y?r?tm?y? imkan verir. Qaaciy?r, dalaq, ?r?k, b?yr?k v? dig?r orqanlar, el?c? d?, qan damarlar?nda v? ?z?l? kimi yum?aq toxumalarda ba? ver?n d?yi?iklikl?r t?svir oluna bilir. Tibbi dild? ultras?sl? m?ayin? Sonoqrafiya da adland?r?l?r.

X?susi ultras?s aparatlar? vasit?sil? (Doppler-Sonoqrafiya) damarlarda. El?c? d? ?r?kd? mayel?rin h?r?k?t s?r?ti ?trafl? ?yr?nil? bil?r. Bu zaman s?s dal?alar? qan damarlar?nda h?r?k?t ed?n q?rm?z? qan cisimcikl?rin? d?yit v? onlar?n h?r?k?ti analiz olunur.

Ultras?s m?ayin?si nec? apar?l?r?

X?st? bir qayda olaraq m?ayin? ?arpay?s?nda (ku?etka) uzan?r. H?kim ultras?s q?buledicisini b?d?nin m?ayin? etm?k ist?diyi hiss?si ?z?rind? g?zdirir.

Hava – s?s ?t?rm?y? mane olur v? t?svirin al?nmas?n? m?mk?ns?z edir. Bunun ???n d?, vasit?siz m?ayin? v? havas?z kontakt? t?min etm?k ???n d?ri v? ultras?s q?buledicisi aras?nda qel istifad? olunur.
 
Ultras?sl? m?ayin? z?r?rlidirmi?

He? bir z?r?rli ??a g?nd?rilm?diyi ???n ultras?sl? m?ayin? z?r?rsizdir. El?c? d? allergik reaksiya t?r?d? bil?c?k kontrast madd? istifad? olunmur.

M?ayin? tam a?r?s?zd?r. Haz?rda ana b?tnind? olan k?rp?l?rin m?ayin?si zaman? d?lyan? mayey? g?nd?ril?n ultras?s dal?alar?n?n k?rp? ???n stress faktor (yaxud h?r hans? bir z?r?li faktor) rolunu oynamas?n?n m?mk?nl?y? bar?d? m?zakir?l?r apar?l?r. Lakin bu n?z?riyy? indiy? q?d?r t?sdiq olunmay?b. El?c? d? n?z?r? almaq laz?md?r ki, bu m?ayin? metodu hamil? qad?nlar?n erk?n m?ayin?sind? hans? ?st?l?kl?ri g?tirib.

Bununla bel?, Sonoqrafiya h?r ?eyd?n ?nc? hamil?likd? v? dig?r tibbi rasional v? z?ruri m?ayin?l?rd? m?hdudla?d?r?lmal?d?r.

Ultras?sl? m?ayin?nin m?sb?t v? m?nfi c?h?tl?ri hans?lard?r?

Ulras?s m?ayin?si say?sind? bir ?ox orqanlar q?sa m?dd?td? m?ayin? oluna bilir. M?ayin? ?ziyy?tsiz, risksiz, eyni zamanda tamamlay?c? v? ayd?nla?d?r?c? xarakterd?dir. Bundan ?lav? m?daxil? t?hl?k?siz v? a?r?s?zd?r.

M?ayin?nin s?lisliyi m?ayin? ed?nin t?cr?b?sind?n v? ??raitd?n y?ks?k d?r?c?d? as?l?d?r. ?g?r x?st? art?q ??kilidirs? qal?n d?rialt? piy t?b?q?si m??ahid?ni ??tinl??dirir, bel? ki ultras?s bu qat? ke?? bilmir. ?ox tez-tez qarn?n ultras?s m?ayn?si bir ?ox s?b?bl?rd?n m?mk?ns?z olur.

Transezofaqial Exokardioqrafiya n?dir?

“Trans” – “i??risind?n, vasit?sil?”, “?sophagus” – “Qida borusu”, “Exokardioqrafiya” is? “?r?yin ultras?s vasit?sil? m?ayin?si” m?nas?n? verir. Transezofaqial Exokardioqrafiya (TEE) – Sonoqrafiyan?n x?susi bir formas? olub, ?r?yin qida borusundan ultras?sl? m?ayin?si dem?kdir.

Qastroskopiyada oldu?u kimi, h?kim ultras?sin elastik zondunu qida borusuna yeridir. Bu ?sulun ?st?nl?y? ondad?r ki, ultras?sin q?buledicisi ?r?yin bilavasit? yan?nda yerl??ir. Bel? v?ziyy?t dig?r toxumalar, m?s?l?n qab?r?alar, a?ciy?r toxumas? mane olmadan ?r?k v? aortan?n ultras?sl? t?svirini alma?a imkan verir. H?r ?eyd?n ?nc? ?r?k qapaqc?qlar? v? ke??c?k (преддверия) bu ?sulla daha yax?? t?svir olunur. Qapaqc?q q?surlar?, qulaqc?qlardak? qan laxtalar? yaxud ke??c?yin ?i?l?ri asanl?qla a?kar oluna bil?r. Eyni zamanda s?ni qapaqc?qlar?n funksiyas? da izl?nil? bil?r.

M?ayin?y? 3-4 saat qalm?? x?st? he? bir ?ey yem?m?li v? i?m?m?liir, ??nki bu m?ayin? vaxt? m?d? m?ht?viyyat?n? qusma ba? ver? bil?r. M?ayi?d?n ?nc? q?rtlaq yerli keyidici il? keyl??dirilir. Bundan ?lav? x?st?y? sakitl??dirici iyn? vurulur.

Ultras?s m?ayin?l?rind? hans? a??rla?malar rast g?lin? bil?r?

Adi d?ri ?z?rind?n ultras?s m?ayin?si zaman? bir qayda olaraq he? bir a??rla?ma m??ahid? olunmur.

El?c? d?, ?r?yin qida borusundan ultras?s m?ayin?si rutin bir prosesdir. Yaln?z nadir hallarda q?rtlaq keyidicisin? qar?? artm?? h?ssasl?q yaxud z?d?l?nmi? di?l?rin s?nmas?, ?r?k ritminin pozulmas?, yaxud qida borusunun, q?rtlaq v? traxeyan?n z?d?l?nm?si m??ahid? oluna bil?r, x?sus?n d? bu orqan v? strukturlar ?vv?lc?d?n z?d?l?nmi?dirs?.

Q?rtla??n yerli keyidilm?sind?n yaxud q?sa narkozdan yaln?z iki saat sonra yem?k v? i?m?k olar. ?g?r sakitl??dirici yaxud a?r?k?sici vasit? istifad? olunmu?sa 24 saat m?dd?tind? ma??n s?rm?y? icaz? verilmir.
 
Hamil?lik vaxt? utras?s m?ayin?si nec? apar?l?r?

Hamil?liyin erk?n d?vrl?rind? (12-ci h?ft?y? q?d?r) h?kim daha yax?? n?tic?ni Vaginal Sonoqrafiya vasit?sil? ala bilir. M?ayin? ginekoloji m?ayin?l?r kimi apar?l?r. Bu zaman h?kim ultras?s q?buledicisini u?aql?q yoluna daxil edir. Embrionun ?l??s? bir ne?? millimetr olduqda bel?, o ekranda yax?? t?svir olunur.

Hamil?liyin daha sonrak? m?rh?l?l?rind? ultras?s m?ayin?si qar?n ?z?rind?n apar?l?r. Bu zaman hamil? qad?n beli ?st? daha rahat v?ziyy?td? uzan?r. Qar?n ?z?rin? az miqdarda qel s?rt?l?r. Bundan sonra h?kim d?l v? cifti tapana q?d?r ultras?s q?buledicisi qar?n ?z?rind? h?r?k?t etdirilir. Hamil? qad?n m?ayin?ni v? k?rp?nin h?r?k?tini ekranda izl?y? bil?r.

Ultras?s m?ayin?si k?rp?nin inki?af?na n?zar?t, do?um vaxt?n?n t?yini v? d?l?n v?ziyy?tin? n?zar?t ???n istifad? olunur. Bundan ba?qa o anomaliya v? u?a??n anormal inki?af?n?n erk?n diaqnostikas? m?qs?dil? d? istifad? olunur.

Hamil?liyin 26-c? h?ft?sind?, x?susi hallarda is? daha erk?n d?l?n b?y?m?sind? qeyri adilik m??ahid? olundu?u zaman Doppler-Sonoqrafiyan?n apar?lmas? m?qs?d?uy?un ola bil?r. Bu zaman g?b?k ciy?si damarlar?da, z?ruri hallarda is? k?rp?nin beyin damarlar?nda qan t?chizat? m?ayin? oluna bilir. Doppler m?ayin?si k?rp?nin qanla nec? t?chiz olunmas? haqq?nda m?lumat verir.

Hamil?liyin diaqnostikas?nda 3 ultras?s m?ayin?si (hamil?liyin 12-, 24- v? 36-c? h?ft?l?rind?) t?vsiyy? olunur. Yaln?z d?ld? yaxud anada qeyri-adi hal rast g?lindikd? ?lav? ultras?s m?ayin?si apar?lmal?d?r.

Ultrasəs

...

Müayinə üsulları / 1098 dəfə oxunub

Burunun müayinəsi (Rinoskopiya) zamanı həkim və xəstə üzbəüz oturur. Həkim bir əli ilə xəstənin başını tutur və onu düzgün istiqamətə yönləndirir. Bu zaman boyun bir az arxaya bükülür. Digər əli ilə həkim burun güzgüsünü burun dəliklərinə daxil edir. Burun güzgüsü qıfabənzər ucu olan maşa formalı alətdir, önə doğru hərəkət etdirdikdə aralanır. İşıq mənbəyinin və güzgünün köməyi ilə bütün burun boşluğu və ön burun-göz yaşı axacaqları müşahidə olunur.

Əgər qan, qartmaq yaxud selik görmə sahəsini tutrsa onlar pambıqlı çubuqla ehtiyatla təmizlənir yaxud sorulur. Yüngül iltihabi dəyişikliklərdə material götürülür və laboratoriyada müayinə olunur. Əgər selikli qişa çox şişkinləşmişsə bu zaman şişi yatırdan aerozoldan istifadə olunur.

Əgər təqribən 7.5 sm uzunluğunda burun-göz yaşı axacaqlarının arxa hissəsinə baxmaq tələb olunarsa həkim burun endoskopundan istifadə edir. Bu alət işıq mənbəyi birləşdirilmiş hərəkətsiz, yaxud elastik borudan, arxa ucunda isə optik hissədən ibarətdir. Aləti daxil etməzdən öncə burun selikli qişası aerozolla keyidilir. Ola bilsin ki, müayinə zamanı burun-göz yaşı axacağının keçiriciliyi nazik sorucu kateterlə yoxlanılsın.

Həkim udlaqda olan burun-göz yaşı axacaqlarının arxa dəliyini müayinə etmək üçün ağız boşluğundan əyilmiş güzgü daxil edir (Arxa Rinoskopiya).

Burunun müayinəsi nə üçün aparılır?

Rinoskopiya, qulaqların müayinəsi (Otoskopiya) və ağız boşluğuna baxış kimi Otolarinqoloqun standart müayinələrinə aiddir. LOR həkiminə demək olar ki hər bir müraciətdə burunun güzgü ilə müayinəsi aparılır. Belə ki, bu zaman burunun ön hissəsinin bütün xəstəlikləri asanlıqla aşkar oluna bilər. Əgər heç bir ağır xəstəlik yoxdursa həkim eybəcərlik yaxud yeni törəməni aşkar edə bilər.

Əgər xəstəlik burnun arxa hissəsinə yayılmışsa və bayırdan görmək mümkün deyilsə burun endoskopu istifadə olunur. Yad cisim, qanaxma mənbəyi yaxud şüş olduqda bu müayinəni aparmaq mümkün deyil. Eləcə də, burunətrafı ciblərin axacaqları və burun-göz yaşı kanalının axacağının bu üsulla yaxşı müayin oluna bilir.

Burunun müayinəsi hansı risk meydana çıxır?

Rinoskopiya bir qayda olaraq ağrısız və təhlükəsizdir. Burun güzgüsü bir neçə ölçüdə mövcuddur və həkim hər bir buruna uyğun gələnini seçir. Burun güzgüsünün açılması zamanı həkim həssas olan burun çəpərinin zdələnməməsinə xüsusi diqqət yetirir. Əgər müayinə ağrılı olarsa keyidici aerozoldan istifadə olunur.

Xəstələr hərəkətsiz endoskopun buruna daxil edilməsini çox vaxt  xoşlamırlar. Bəzən həkim bu müayinədən öncə burun selikli qişasıı aerozolla keyidir.

 

Rinoskopiya

...

Müayinə üsulları / 811 dəfə oxunub

Qulaqların müayinəsi necə aparılır?

Qulaqların müayinəsi (Otoskopiya) – qulaq keçəcəyinin və təbil pərdəsinin optik müayinəsidir. Bu zaman əvvəlcə həkim qulaq qıfının köməyi ilə qulağın təbii əyriliklərini aradan qaldırmalıdır.  Işığı toplamaqla o artıq xarici qulaq keçəcəyini və təbil pərdəsini müayinə edə bilər. Otoskop – 3 hissədən ibarət alətdir: işıq mənbəyi, lupa və dəyişdirilən qulaq qıfı. Qulaq Mikroskopu qulaq keçəcəyində və təbil pərdəsində olan dəyişiklikləri böyüdülmüş formada müşahidə etməyə imkan verir.

Otoskopiya zamanı həkim nə görə bilər?

Otoskop vasitəsilə həkim eşitmə yolunu təbil pərdəsinə qədər görə bilir, hansı ki orta qulaqla sərhəddi əmələ gətirir. Adətən təbil pərdəsi hamar, parlaq və ağdır. Eşitmə yolunda yaxud təbil pərdəsində qızartı, şişlər və maye yaxud irinli yığıntı iltihaba dəlalət edir və otoskopla asanlıqla aşkarlana bilir. Eləcə də təbil pərdəsinin tamlığının pozulması (perforasiyası) da bu yolla aşkarlana bilər.

Təbil pərdəsinin girdələşməsi, yaxud təbil pərdəsinin arxasında orta qulaqda maye toplanması orta qulaqda iltihab, yaxud təbil pərdəsində patoloji prosesin əlamətləridir.

Bəzən xarici qulaq keçəcəyində yad cisim yaxud yağlı yığıntı eşitmənin pozulmasına, yaxud itməsinə səbəb oila bilər. Bunlar müayinə zamanı aşkarlana və sonra asanlıqla xaric oluna bilər.

Qulaqların müayinəsi ağrılıdırmı?

Təbil pərdəsinin yaxud xarici qulaq keçəcəyinin iltihabında xüsusilə uşaqlar müayinəni xoşagəlməz və ağrılı qarşılayır, belə ki, bu zaman artıq qulaqla təmas və qulaq seyvanına müdaxilə ağrılı olur.

Otoskopiya

...

Müayinə üsulları / 771 dəfə oxunub

Rentgen müayinəsi radioloji müayinə üsullarına aiddir, hansı ki, bədən toxumaları (məs, sümük, əzələlər) rüntgen şüaları ilə şüalandırılır. Bunun köməyi ilə həkim daxili orqan və strukturların təsirini əldə edir və onlardakı dəyişiklikləri, məs, sümük sınıqlarını aşkar edə bilir.

Xəstə, bədənin müayinə olunan hissəsindən asılı olaraq rentgen aparatı qaşısında ayaqüstə yaxud uzanmış vəziyyət alır. Bədənin həssas hissələri rentgen şüalanmasında qurğuşun örtüklərlə qorunur.
Xəstə rentgenoqram zamanı hər bir hərəkətdən çəkinməlidir, çünki bu rentgenoqramda həssaslığın pozulmasına səbəb ola bilər.

Rentgenoqram necə meydana gəlir?

Rentgen şüaları bədənə düşür. Bu zaman şüalanan toxumaların sıxlığından asılı olaraq müxtəlif dərəcədə zəifləyir. Sümüklərdə əks olunma əzələ yaxud daxili orqanlara görə nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksəkdir. Yəni, sümüklər rentgenoqramda daha yaxşı təsvir olunur və dəyişiklikləri digər orqanlara görə daha yaxşı aşkar etmək mümkündür.

Bədəndən keçən şüa dəstəsi rentgen aparatının qəbuledici hissəsinə düşür. Bu hissə əksər hallarda gücləndirici folqa ilə birlikdə qara rəngli, rentgen şüalarının təsiri ilə rəngini dəyiən plyonkadır. Şüaları tam keçirən toxumalar, məsələn ağciyərlər, adi rentgenoqramda qara rəngdə alınır. Sümüklər əksinə olaraq açıq rəngli görünür, belə ki, rentgen şüaları sümüklərdə yüksək dərəcədə zəifləyir. Həkimlər rentgenoqramın açıq hissələri haqqında “tündləşmə”, tünd hissələri haqqında isə “açıqlaşma” kimi danışırlar.

Hansı rentgenoloji üsullar mövcuddur?

Aşağıdakı rentgenoloji  üsullar tibbdə istifadə olunur:
  - Boş rentgen müayinəsi – buraya Rentgen aparatı ilə kontrast maddə istifadə olunmadan aparılan bütün müayinələr aiddir. Məsələn: sümüklərin, döş qəfəsinin, qarın boşluğunun rentgenoqrafiyası boş müayinələrə aiddir.
  - Rentgen Kontrast müayinə - bu üsulda rentgen şüalarını keçirməyən kontrast maddə istifadə olunur. Bü üsulla oxşar sıxlıqlı qonşu toxumaları rentgenoqramda daha yaxşı fərqləndirmək olur. Kontrast maddə daha çox mədə-bağırsaq traktının, sidik yollarının və damarların (Angioqrafiya) müayinəsində istifadə olunur.
  - Funksional müayinə - bu müayinə də həmçinin çox tez-tez kontrast maddənin istifadəsi ilə aparılır. Bu yolla həkim boşluqlu orqanlarn tamlığı və xüsusiyyətləri haqqında yaxşı məlumat ala bilər.
  - Dəstəkli müayinə - bu rentgenodiaqnostik üsulu daha çox yuxarı topuq zədələnmələrində istifadə olunur. Bu zaman 2 rentgenoqram çəkilir. İlk şəkil oynağın sakitlik vəziyyətində çəkilir. Ikinci şəkil isə bükülmüş vəziyyətdə çəkilir. Bitişmələrin zədələnməsini şəkilləri müqayisə etdikdə aşkar etmək mümkündür.
  - Rentgenoskopiya - normal müayinənin əksinə olaraq burada ayrıca, statik şəkil çəkilmir, dinamik rentgenoqram seriyası çəkilir. Bu üsul daha çox ürək koronar damarlarının təsvirini almaq üçün (Koronarangioqrafiya) ürək zondunu yeritmək və sümük ştiflərini vurmaq üçün istifadə olunur. Bu üsulda şüalanma müvafiq olaraq yüsəkdir və həkim şüalanma vaxtını mümkün qədər məhdudlaşdırmağa çalışır.

Rentgenoloji müayinə hansı riskləri daşıyır?
Bütün rentgenoloji müayinələr üçün ümumi olan bir şey var: onlar müayinə olunan orqanizmin ionlaşdırıcı şüalarla yüklənməsi ilə müşayiət olunur. Lakin bu, müasir texnologiya və radiasion qoruyucu vasitələrin köməyi ilə mümkün qədər azaldılır.
Rentgen şüalarının zərərli təsiri istisna oluna bilməz. Lakin elmi əsaslandırılmış xəstələrin tam təhlükəsiz şüalanmaya məruz qala biləcəyi sərhəd yoxdur.
Hamiləlik zamanı şüalanma xüsusilə doğulacaq körpə üçün təhlükəlidir. Buna görə də, hamiləliyin ilk 3 ayı müddətində (eləcə də artıq menstruasiyanın kəsilməsindən sonra) mümkün qədər rentgenoloji müayinədən imtina etmək lazmdır. Bu yalnız tibbi mütləq və təxirəsalınmaz göstəriş olduqda aparılmalıdır.

Kontrast riski

Rentgenokontrast maddənin qəbulu zamanı bu maddəyə qarşı artmış həssaslıq müşahidə oluna bilər ki, bu da yüngül hallarda ürəkbulanma və qusma ilə müşayiət olunur. Daha pis halda təngnəfəslik və səpgi rast gəlinə bilər. Nadir hallarda isə kontrast maddəyə qarşı allergik reaksiya həyati təhlükəli ola bilər və intensiv terapiyatələb edə bilər.

Qalxanabəzər vəzin funksiyası artmış olan insanlar yodla zəngin kontrast maddə qəbul etməzdən əvəl xususi dərman qəbul etməlidirlər. Kontrast maddənin tərkibindəki yod qalxanabənzər vəzidə maddələr mübadiləsinə mane ola bilər və həyati təhlükəli krizə səbəb ola bilər.

Böyrəklərin funksiyası məhdudlaşmış olan insanlar üçün rentgenokontrast maddənin xüsusi həddi müəyyən olunmuşdur.

Rentgen pasportu

Hər bir rentgenoloji müayinə zamanı aparılma tarixi və şüalanma dozası xəstənin rentgen pasportunda qeyd olunmalıdır. Bu yolla əvvəllər aparılmış rentgenoloji müayinələrdə istifadə olunan şüa dozasına nəzarət təmin olunur.

Bundan əlavə hər bir xəstə lüzumsuz rentgenoloji müayinəyə məruz qalmamaq üçün rentgenoqramlarını saxlamalıdır, məsələn həkimin dəyişməsi və yaxud xəstə yerinin dəyişməsi zamanı.

Rentgen

...

Müayinə üsulları / 1950 dəfə oxunub

Qırtlaq nəfəs borusunun girişində yerləşir. O, əzələlərlə əhatə olunan qığırdaq əsasdan ibarətdir və daxildən selikli qişa ilə örtülmüşdür. Sas büküşlərinin hərəkəti sayəsində bu orqan bizim səsimizin əsas tonunu formalaşdırır.

Qırtlaqda 3 hissə ayırd edili: Səsyarığı üstü – burada qırtlaq girəcəyi və qırtlaq qapağı qığırdağı yerləşir, səs büküşlərinin olduğu səs yarığı nahiyəsi və səs büküşlərindən aşağıda səs yarığı altı nahiyə. Hər üç nahiyə larinqoskopiya ilə müayinə oluna bilər.

Bunun üçün həkim selikli qişada olan dəyişikliklərə və səs büküşlərinin hərəkətinə baxır. Larinqoskopiyanın 4 üsulu ayırd edilir:
  - Güzgü vasitəsilə dolayı larinqoskopiya
  - Lupa ilə Larinqoskopiya
  - Elastik Rino-Farinqo-Larinqoskopiya
  - Birbaşa mikro-larinqoskopiya
Qırtlaq xəstəliklərində əsas simptom xırıltıdır. Səs pozğunluqları ilə yanaşı ağrı, uzun müddət davam edən öskürəyə səbəb olan yığıntı yaxud yad cisim hissiyyatı qırtlaq müayinəsinin aparılmasına göstərişdir.

Larinqoskopiya necə aparılır?

Stomatoloqların alətlərinə bənzəyən Larinqoskop vasitəsilə dolayı larinqoskopiya Qulaq-Burun-Boğaz Xəstəliklərinin əsas müayinə müayinə üsuludur. Xəstə ağzını açır və dilini çıxarır. Həkim ehtiyatla bir əli ilə xəstənin dilini tutur. Digər əli ilə kiçik əyilmiş güzgünü dilin arxasına daxil edir. Qırtlağın şəkli güzgüdə əks olunur.

Lupa ilə Larinqoskopiyada lupa – üzərində işıq mənbəyi və optik sistem olan çeçələ barmaq yoğunluğunda dəmir alət udlağın arxa divarına qədər ağız boşluğuna yeridilir. Bununla həkim qırtlağı müayinə edə bilər. Lupa çox yaxşı görüş sahəsi yaradır və bu həmçinin səs diaqnostikasında (Straboskopiya) da istifadə olunur, belə ki səs büküşlərinin zərif titrəyişləri adi gözlə görünmür.

Rino-farinqo-larinqoskopiyada endoskopun nazik borusu burun-udlaqdan qırtlağa qədər yeridilir. O, xüsusi optik sistemə malikdir və bu həkimə qırtlağa baxmağa imkan verir. Əgər qırtlağın güzgü, yaxud lupa ilə müayinəsi mümkünsüzdürsə elastik-Rinofarinqo-Larinqoskopiya dövrəyə girir.

Birbaşa mikro-larinqoskopiya həm diaqnostik məqsədlə, həm də qırtlaq əməliyyatlarında müalicəvi məqsədlərlə istifadə oluna bilər. Bu, xəstənin narkoz vəziyyətində aparılır, xəstə yatır, baş biraz arxaya əyilmiş olur. Həkim boş metallik borunu qırtlağa qədər, yaxud səs büküşlərinə qədər yeridilir və xüsusi tutucu ilə fiksə olunur. Birləşdirilmiş mikroskop böyüdülmüş vəziyyətdə birbaşa müşahidəyə imkan verir. Xüsusi alətlərlə qırtlaqda əməliyyatlar da aparıla bilər (məs. Polipin çıxarılması, nümunənin götürülməsi, şişlərin çıxarılması).

Larinqoskopiyada hansı risklər var?

Dolayı -, lupa- və Rinofarinqo-larinqoskopiya bir qayda olaraq sadə, zərərsizdir. Yalnız ciddi qıcıqlanma müayinəni çətinləşdirə bilər.  Aerozolların da istifadəsi bunun qarşısını ala bilər.

Birbaşa miko-larinqoskopiya əksər hallarda Qulaq-Burun-Boğaz Xəstəliklərində istifadə olunur. Hər bir müayinə üsulu yaxud əməliyyat kimi o da müəyyən risk daşıyır ki, bunları da həkim əməliyyatdan öncə xəstəyə izah edir.

Xüsusi risk – dişlərin zədələnməsi, dilin hərəkətliliyinin pozulması, udlaq nahiyəsində pozğunluq hissiyyatı, xırıltı, eləcə də çox nadir hallarda şiş səbəbli qısamüddətli tənəffüsün çətinləşməsi

 

Larinqoskopiya

...

Müayinə üsulları / 1054 dəfə oxunub

Q?saca olaraq Qastroskopiya dedikd? qida borusunun, m?d?nin v? onikibarmaq ba??rsa??n m?ayin?si n?z?rd? tutulur. Bel?likl? tam olaraq “Ezofaqo-Qastro-Duodenoskopiya” kimi d? stifad? olunur.

Qastroskopiya zaman? a??zdan daxil edil?n elastik borulu al?t (endoskop) vasit?sil? m?d? v? onikibarmaq ba??rsaq m??ahid? edilir (endoskopiya).M?ayin? anmbulator olaraq, ?ks?r hallarda daxili x?st?likl?rl? m???ul olan  m?ayin?xanalarda, yaxud da Qastroenterologiya (M?d?-ba??rsaq x?st?likl?ri) il? m???ul olan h?kimin yan?nda, el?c? d? x?st?xanalarda stasinoar ??raitd? apar?la bil?r.

Qastroskopiya n? vaxt apar?l?r?

M?xt?lif ?ikay?tl?ri ayd?nla?d?rmaq ???n h?kim qatroskopiya t?vsiyy? ed? bil?r. Buraya epiqastral nahiy?d? t?krarlanan a?r?lar, ?r?kbulanma, qusma, i?tahs?zl?q, ar?qlama, qanl? qusma v? qara r?ngli n?cis aiddir.El?c? d? qastritl?r yaxud m?d? v?ya onikibarmaq ba??rsaq xoras?na n?zar?t ???n qastroskopiya apar?l?r.

Qastroskopiya nec? apar?l?r?

Qastroskop – boru v? i??q m?nb?yind?n ibar?t olan elastik al?t a??zdan qida borusuna daxil edilir. Bu zaman x?st?nin udqunmas? buna k?m?k edir. Lakin bu vacib ??rt deyil v? udmada ??tinliyi olan x?st?l?r ?vv?ld?n x?susi qorxu hissi ke?irm?m?lidir. El?c? d? ?mumiyy?tl? udquna bilm?y?n insanlarda qastroskopiya bir qayda olaraq problemsiz  m?mk?nd?r. Bel? ki, bu zaman m?ayin? ed?n ??xs al?ti ?z? h?r?k?t etdirir.

Selikli qi?an? yax?? g?r? bilm?k ???n m?ayin? vaxt? m?d? hava il? doldurulur. Son olaraq boru m?d? ??xaca??ndan onikibarmaq ba??rsa?a yeridilir. Bu zaman, y?ni m?d? ??xaca??ndan ke?dikd? x?st? t?zyiq hiss edir. Onikibarmaq ba??rsaq m?ayin? olunduqdan sonra al?t geriy? m?d?y? qaytar?l?r v? tamamil? ??xar?l?r. Eyni zamanda dolma hissiyyat? v? g?yirm?nin olmamas? ???n hava ??xar?l?r.
 
?g?r m?ayin? zaman? selikli qi?ada d?yi?iklik m??ahid? olunarsa h?kim mikroskopik v? dig?r m?ayin?l?r ???n ki?ik tutucu il? toxuma n?mun?l?ri g?t?r? bil?r. Toxuma n?mun?l?rinin g?t?r?lm?si a?r?s?zd?r.

X?susi haz?rl?q t?l?b olunurmu?

Ad?t?n x?st? m?ayin? ???n ac olmal?d?r, ?n az? 6 saat m?dd?tind? he? n? yem?m?lidir. M?ayin?d?n ?nc? h?kim qan?n laxta?anmas?n? yoxlay?r. ?g?r bu pisl??ibs? qanaxma t?hl?k?si oldu?undan m?ayin? yaln?z m?tl?q gpst?ri? oldu?u halda apar?lmal?d?r. Bu zaman toxuma n?mun?sinin g?t?r?lm?sind?n d? imtina olunur. ?g?r x?st? qan durula?d?r?c? d?rmanlar q?bul edirs? h?kiml? m?sl?h?tl??dikd?n sona onu bir m?dd?t dayand?rmal?d?r.

Al?ti daxil ed?n zaman q?c?qland?rmamas? ???n m?ayin?d?n ?nc? udlaq aerozolla keyidilm?lidir. ?g?r yem?k yey?n x?st?nin m?ayin?si t?l?b olunursa udla??n keyidilm?sind?n imtina edilm?lidir, ??nki m?ayin? zaman? yem?k qal?qlar?n? qusan x?st? udla??n hissiyyats?z olmas? s?b?bind?n qusuntu k?tl?sind?n bo?ula bil?r.

Bundan ?lav? x?st?y? ?z ist?yin? g?r? sakitl??dirici iyn? vurula bil?r. Lakin bir ?ox x?st?l?r sakitl??dirici iyn?ni arzu etmir v? m?ayin?ni bel? vasit?l?r olmadan ?ox yax?? ke?irir.

M?ayin? a?r?l? yaxud xo?ag?lm?zdirmi?

Qastroskopiya bir qayda olaraq a?r?s?zd?r. Ancaq udla??n keyidilm?sin? baxmayaraq q?c?qlanma v? xo?ag?lz?m hissiyyat ola bil?r. Sakitl??dirici iyn? xo?ag?lm?z hissiyyat?n qar??s?n? ala bil?r. Bu c?r iyn?d?n sonra ?ks?r x?st?l?rd? he? bir bel? hissiyyat olmur.
M?ayin? zaman? m?d?y? vurulan hava ola bil?r tam ??xar?lmas?n ki, bu da sonradan g?yirm? v? dolma hissiyyat? yarada bil?r. Lakin bu z?r?rsizdir v? tezlikl? ?z-?z?n? ke?ib gedir.
 
Hans? x?st?likl?r a?karlana bil?r?

M?d?, onikibarmaq ba??rsaq yaxud qida borusunun selikli qi?as?nda d?yi?iklik t?r?d?n h?r bir x?st?lik a?karlana bil?r. Daha tez-tez rast g?lin?n hal qida borusunun iltihab?, m?d?nin diafraqmadan yuxar? qida borusuna d?b?rm?si,  qastritl?r, m?d? v onikibarmaq xoralar?, el?c? d? ?i?l?rdir – m?s?l?n m?d? x?r??ngi. ?i? zaman? diaqnoz g?t?r?lm?? toxuma n?mun?sin? ?sas?n qoyulur.

Haz?rda Helicobacter Pilori il? z?d?l?nmi? m?d? toxumas? n?mun?si d? ?ox tez-tez m?ayin? olunur. Bu mikrob m?d? v? onikibarmaq ba??rsaq xoralar?n?n ?sas t?r?dicisidir.  
K?skin qanaxma il? T?cili-Qastroskopiyaya m?raci?t oluna bil?r. Bu zaman qida borusunun qanayan geni?l?nmi? venalar? obliterasiya oluna bil?r, m?d? xoras?ndan olan qanaxma qan saxlay?c? preparatlarla yaxud damar klipsl?ri il? dayand?r?la bil?r. ?ks?r hallarda qanaxma endoskopiki yolla saxlan?la bilir v? c?rrahi ?m?liyyata ehtiyac olmur.
 
Hans? risk v? a??rla?mala g?zl?nilir?

Yuxar? h?m trakt?n?n m?ayin?si rutin bir prosesdr. B?t?n a??rla?malar nadir hallarda rast g?lin? bilir, istisna hallarda bu h?yati t?hl?k?li d? ola bil?r. Qida borusu, m?d? v? nazik ba??rsa??n divar?n?n z?d?l?nm?sind?n qanaxmaya q?d?r rast g?lin? bilir. ?g?r q?rtlaq q?c?qlansa x?r?lt? v? udman?n pozulmas? m??ahid? olunabil?r.
 
?ox nadir halda h?zm takt?n?n b?t?n divar? de?il? bil?r. Bu zaman perforasiya kimi bir qayda olaraq c?rrahi m?daxil? t?l?b olunur. Bu yolla qar?n yaxud d?? bo?lu?una d???n bakteriyalar peritonit yaxud d?? q?f?si orqanlar?n?n iltihab?na s?b?b ola bil?r. Lakin bu a??rla?ma ?ox nadir halda rast g?linir.

Toxuma n?mun?sinin g?t?r?lm?si qanaxmaya s?b?b ola bil?r, hns? ki bir qayda olaraq ?z?-?z?n? dayan?r. ?ox nadir hallarda daha g?cl? qanaxmalara g?tirib ??xara bil?r ki, bu zaman da d?rhal qan saxlay?c? preparatlardan istifad? olunmal?d?r.

El?c? d? sakitl??dirici vasit?y? yaxud udlaq keyl?diricisin? qar?? allergik reaksiya m??ahid? olunur. Bu da ?r?kbulanma, qa??nma il? m??ayi?t olunur v? ?ox vaxt ?z?-?z?n? ke?ib gedir. Daha nadir halda allergik ?oka q?d?r g?tirib ??xara bil?r.

Bundan ba?qa nadir hallarda mikrobun qan d?vran?na d??m?si sepsis? s?b?b ola bil?r. ?r?k qapaqc?qlar? z?d?l?nmi? x?st?l?r qapaqc?qlar?n bakteriya il? z?d?l?nm?sinin (Endokardit) qar??s?n? almaq ???n mayin?d?n ?nc? antibiotik q?bul etm?lidirl?r.

M?ayin? vaxt? n?y? diqq?t yetirm?k laz?md?r?

Udla??n keyidilm?sind?n sonra bir saat m?dd?tind? he? n? yem?k v? i?m?k olmaz. El?c? d? sakitl??dirici madd? vurulandan sonra 24 saat aktiv k??? h?r?k?tind? olmaq olmaz. ?g?r qastroskopiya il? ?laq?li a?r?, ba?gic?ll?nm?, qanl? qusma yaxud dig?r ?ikay?tl?r m??ahid? olunsa bu haqda h?kim? m?lumat verm?k laz?md?r.

Hans? alternativ m?ayin? ?sullar? var?

Yuxar? ?zm trakt?ndak? bir ?ox patoloji d?yi?iklikl?r kontrast rentgenoqrafiya il? d? a?karlana bil?r. Lakin Rentgen aparat? il? m?ayin? daha az h?ssasd?r v? ki?ik d?yi?iklikl?r yaxud x?st?likl?rin ilk m?rh?l?si g?r?nm?y? bil?r. Bundan ba?qa bu m?ayin? rentgen ??alanmas? il? m??ayi?t olunur. Dig?rbir c?h?t is? bu m?ayin? zaman? toxuma n?mun?l?rnin g?t?r?lm?sinin v? bilavasit? m?alic?nin m?mk?n olmamas?d?r. ?g?r Retgen aparat? il? m?d? xoras? diaqnozu qoyulursa bunun xo? xass?li xora yaxud x?r??ng oldu?unu dem?k m?mk?n deyil. Bununla bel? x?susi hallarda, m?s?l?n udma akt?n?n pozulmas? zaman? kontrast rentgenoqrafiya qastroskopiya m?ayin?sin? ?lav? olaraq s?m?r?li ola bil?r yaxud onu ?v?z ed? bil?r.
G?yirm? il? m??ayi?t olunan qar?nda a?r?lar zaman? yaln?z ya?? 40-dan az olan v? qastroskopiyaya ?ks g?st?ri olan x?st?l?rd? ilk m?ayin? ?sulu kimi Helicobcter pylori-i a?kar etm?k ???n x?susi t?n?ff?s testi istifad? olunur.
 
M?d?nin dig?r a?r?s?z m?ayin? ?sullar? olan Komp?ter-Tomoqrafiya yaxud N?v?-Maqnit Rezonans Tomoqrafiyas? da m?vcuddur ki bunlar qastroskopiya il? b?rab?r d?y?rli ?sullar deyil, ??nki qastroskopiyan?n verdiyi m?lumat ver? bilmirl?r v? xususi hallarda istifad? olunurlar. Bundan ba?qa digr bir f?rq qastroskopiya zaman? biopsiyan?n g?t?r?lm?sidir ki, bununla da mikroskop m?ayin?sind?n sonra birm?nal? diaqnoz qoymaq v? xo?xass?li xora il? m?d? x?r??ngini f?rql?ndirm?k m?mk?nd?r.

 

Qastroskopiya

...

Müayinə üsulları / 599 dəfə oxunub

Ssintiqrafiya tibbd? t?sviri m?ayin? ?sullar?na aiddir. Bu zaman adi rentgenoqram?n ?ksin? olaraq, orqanlar?n strukturunun t?svirind?n yox, orqan?n funksiyas?n?n t?svirind?n s?hb?t gedir.  Szintiqrafik m?ayin? m?xt?lif x?st?likl?rin diaqnostikas? m?qs?di il? apar?l?r. Bu zaman c?zi ??alanma v? q?sa yar?mpar?alanma perioduna malik i?ar?l?nmi? madd? (Radiopharmaka, Tracer) orqanizm? yeridilir.

X?susi y?ks?k ke?iricilikli kameralar?n (qamma kameralar) ??alanma k?nardan ?l??l?r. Bu zaman komp?ter bunu ??killi t?svir? ?evirir.
 
Qalxanab?nz?r v?zin Szintiqrafiyas? nec? apar?l?r?

Qalxanab?nz?r v?z hormonlar haz?rlay?r (m?s?l?n, Tiroksin) ki, bunlar?n da ?sas t?rkib hiss?si yoddur. Qalxanab?nz?r v?zin Ssintiqrafiyas? ???n radiaktiv Yod-123, yaxud Texnesium-99m istifad? olunur. Bu madd?l?rd?n biri m?ayin? olunan ??xsin venas?na yeridilir. Bu zaman o, qalxanab?nz?r v?z t?r?find?n tutulur.

15-20 d?qiq? sonra bu madd?nin radiaktiv ??alanmas?, eyni zamanda onun qalxanab?nz?r v?zid? yay?lmas? ?l??l?r. Bu yolla da b?t?n qalxanab?nz?r v?zid?, el?c? d? onun ayr?-ayr? hiss?l?rind? madd?l?r m?badil?si m??yy?n olunur. Bir d?y?nd? qalxanab?nz?r v?z hormonlar?n?n ihaz?rlanmas?n?n artmas? (isti d?y?nl?r), yaxud da hormon ifraz?n?n olmamas? (soyuq d?y?nl?r) m??yy?n oluna bil?r.

X?st? ???n ??alanma n? q?d?r y?ks?kdir?

M?asir Radiopharmaka q?sa yar?mpar?alanma perioduna malikdir. Yod-123 ???n fiziki yar?mpar?alanma periodu t?qrib?n 13 saat, Texnesium-99m ???n t?qrib?n 6 saatd?r. Bu, x?st? ???n ??alanma dozas?n? n?z?r??arpacaq d?r?c?d? azaltma?a imkan verir. H?r bir tibb prosedurda oldu?u kimi Szintiqrafiya da yaln?z o halda apar?l?r ki, x?st? ???n al?nm?? n?tic?nin faydas? ??alanma ehtimal?ndan daha ?ox olsun. Yod v? Texnesium izotoplar? il? m?ayin? zaman? ??alanma ?ox c?zidir.

Bununla bel?, hamil? qad?nlarda v? s?d ?mizdir?n analarda Szintiqrafiya apar?lmamal?d?r.

Qalxanab?nz?r v?zin hans? m?ayin? ?sullar? var?

Sa?lam qalxanab?nz?r v?z boyunda ?ll?nm?lidir, lakin g?r?nm?m?lidir. Y?ng?l d?r?c?d? b?y?m?? v?z (Struma) ba?? arxaya ?y?n zaman, n?z?r??arpan b?y?m? is? ba??n normal v?ziyy?tind? g?r?nm?lidir. Bu b?y?m? d?y?nl?rin ?m?l? g?lm?si il?, yaxud d?y?n olmadan gedir. ?lav? olaraq, qapal? paltar geyin?n zaman xo?ag?lm?z hissiyyat, udman?n ??tinl??m?si, boyunda s?x?lma hissi v? n?f?salma zaman?l t?n?ff?s?n ??tinl??m?si m??ayi?t olunur. Bundan ba?qa, boyun venalar? ?n? ??xa v? s?s x?r?lt?l? ola bil?r.

Qalxanab?nz?r ?zin daxili sekresiya funksiyas?n?n pozulmas? artma (Hipertireoz), yaxud azalma (hipotireoz) ??klind? ola bil?r. Funksiyan?n artmas?n?n g?st?ricisi ?s?biliyin artmas?, ?sm?, ?r?yin s?r?tl? d?y?nm?si (taxikardiya) v? t?rl?m?nin artmas?d?r. El?c? d?, i?tahan?n artmas?na baxmayaraq ??kinin itirilm?si, ruhdan d??m?, sa?la?n t?k?lm?si Hipertireozu gizl?d? bil?r. Funksiyan?n azalmas? ???n daimi yor?unluq, ?m?k qabiliyy?tinin azalmas?, h?v?ssizlik, l?ngim? v? soyu?a davaml?l???n pisl??m?si kimi tipik ?ikay?tl?r xarakterikdir. ??kininn  artmas?, x?r?lt?l? v? kobud s?s, el?c? d? quru v? x?mir ??killi d?ri Hipotireoz zaman? rast g?lin? bil?r. B?zi hallarda qalxanab?nz?r v?zin funksiyas?n?n azalmas? depressiyaya g?tirib ??xara bil?r.

H?kiml? ?iikay?tl?r bar?d? s?hb?td?n v? fizikkal m?ayinn? ?sullar?ndan sonra a?a??dak? diaqnostik prosedurlar apar?l??r. ?lk ?nc? qalxanab?nz?r v?z hormonlar? (TSH, fT3. fT4) qanda t?yin olunur. Ultras?s m?ayin?si vasit?sil? qalxanab?nz?r v?zin forma, ?l?? v? strukturu m??yy?n olunur.

Qalxanab?nz?r v?zin Szintiqrafiyas? ilk n?vb?d? forma d?yi?iklikl?ri (xaricd?n g?r?n?n) l? v?zin funksiyas? aras?ndak? ?l?q?ni ?yr?nm?y? xidm?t edir.

?g?r Qalxanab?nz?r v?z ?z?rind? c?rrahi  ?m?liyyat planlanm??d?rsa o zaman qanda ... v? ... yoxlan?l?r. Sonrak? m?ayin?l?r? ??lav? qan testl?ri (Autoantitel testi, TRH-test), d?? q?f?si v? traxeyan?n rentgenoloji m?ayin?si, dig?r m?ayin?l?r (KT, MRT), el?c? d?, Qalxanab?nz?r v?z toxumas?n?n punksiyas? aiddir.

Ssintiqrafiya zaman? n?l?r? diqq?t yetirm?k laz?md?r?

Ssintiqrafiya v?zin hormon haz?rlamaq ???n Yod, yaxud kimy?vi ox?ar madd?l?ri (m?s. Texnesium) aktiv olaraq ?z?nd? toplamas?na ?sasland???na g?r?, ?al???lmal?d?r ki, bu mexanizm m?ayin? yaxud m?alic? vaxt? ola bildiyi q?d?r yax?? f?aliyyat g?st?rsin.

Buna g?r? d?, ola bil?r ki, ?vv?lc?d?n q?bul olunan d?rmanlar?n q?bulu (h?tta qalxanab?nz?r v?ziin x?st?likl?ri ???n istiifad? olunanlar bel?) h?kiml? raz?la?d?r?ld?qdan sonra dayand?r?ls?n.

El?c? d?, qalxanab?nz?r v?zin szintiqrafiyas?ndan ?nc? 6 h?ft? m?dd?tind? Yodlu kokntrast madd? il? he? bir m?ayin? apar?lmamal?d?r. Bu, komp?ter-tomoqrfiya yaxud b?yr?k v? sidik yollar?n?n radioloji m?ayin?si (urografiya) zaman? ola bil?r.

 

Ssintiqrafiya

...

Müayinə üsulları / 513 dəfə oxunub

N?v? Maqnit Rezonans Tomoqrafiya (MRT) – daxili orqan v? toxumalar?n ?yani t?svirinin al?nmas? ???n diaqnostik ?suldur. B?d?nin b?t?n nahiy?l?rind? apar?la bil?r v? d?yi?iklikl?ri m??yy?n etm?k olar.

Maqnit rezonans tomoqrafiya yaln?z ke??n ?srin 80-c? ill?rind?n istifad? olunma?a ba?lanm??d?r. MRT-in i? prinsipi maqnit sah?sinin v? radiodal?alar?n q?bul olunmas? prinsipin? ?saslan?r. Bu zaman x?st? Rentgen yaxud dig?r ??lar?n z?r?rli t?sirin? m?ruz qalm?r.
 
MRT nec? i?l?yir?

X?st?, b?y?k boru??killi maqnit sah?sind? uzan?r. Burada o yerin maqnit sah?sind?n 10.000-d?n-30.000 d?f?y? q?d?r g?cl? olan pulsasiya ??killi maqnit sah?sin? m?ruz qal?r. Normal halda Hidrogenin elementar hiss?cikl?ri b?d?nd? m?xt?lif istiqam?tl?rd?  h?r?k?t edir, g?cl? maqnit sah?sinin t?siri alt?nda  onlar bir istiqam?td? h?r?k?t edir.
 
?g?r yenid?n maqnit dal?alar? g?nd?rils? atom hiss?cikl?ri yenid?n ?z ba?lan??c v?ziyyy?tl?rin? qay?d?r. Bu zaman onlar enerji-siqnallar? burax?r, hans? ki MRT aparat?n?n y?ks?k h?ssas q?buledici antennalar? (skanerl?r) t?r?find?n q?bul olunur v? ?l??l?r.
Siqnallar g?cl?ndirilir v? komp?ter? ?t?r?l?r ki, burada onlar ??kil? ?evrilir.
?nsan orqanizmi ?sas?n sudan t??kil olundu?undan hidrogen atomu x?sus?n daha yax?? ?l??l?r, bel? ki, o h?r bir toxumada m?vcuddur. Yuxar? ?traf toxumalar? (m?s., s?m?k toxumas?) ayd?n olmur v? t?nd g?r?n?r, lakin hidrogenin ?ox oldu?u toxumalar (m?s?l?n piy toxumas?) parlaq g?r?n?r.

MRT hans? m?lumatlar? verir?

MRT orqanizmin b?t?n toxuma v? orqanlar?n?n, daha ?n?mlisi is? qeyri-s?m?k toxumalar?n?n ?ox d?qiq v? differensasiya olunmu? t?svirini verir.
Bununla da orqanizmd? olan d?yi?iklikl?ri, m?s?l?n ?i?, yaxud f?q?r?aras? disk y?rt?qlar?n? a?kar etm?k m?mk?nd?r.

Maqnit rezonans tomoqrafiya (MRT) il? komp?ter tomoqrafiya (KT) aras?nda f?rq n?d?n ibar?tdir?

MRT yaxud KT t?svirl?rinin d?qiqliyi m?ayin? olunan orqandan as?l? olaraq d?yi?ir. MRT-in ?st?nl?y? yum?aq toxumalar?n qatbaqat t?svirl?rind? ?ox ayd?n ??kill?rin al?nmas?d?r, KT is? Rentgen ??alar?ndan istifad? edildiyin? g?r? x?susil? s?rt toxumalarda – m?s?l?n s?m?k toxumas?nda daha ayd?n t?svirl?r al?n?r.

Komp?terd? h?r iki ?suldan al?nan m?lumatlar ??kil? ?evril? v? t?hlil oluna bilir.

MRT m?ayin?si nec? apar?l?r?

MRT m?ayin?si bir qayda olaraq ambulator ??raitd?, Rentgen b?lm?sind? apar?l?r. M?ayin? vaxt? ??kill?rin al?nmas?a mane olmamaq ???n tam sakit uzanmaq laz?md?r. Buna g?r? d? ki?ik ya?l? yaxud ?ox narahat u?aqlarda sakitl??dirici vasit? yaxud yuxu d?rman? istifad? oluna bil?r.

M?ayin? vaxt? g?cl? maqnit sah?si yarand???ndan b?t?n b?z?k ??yalar?n? v? metal ??yalar? ??xarmaq laz?md?r. El?c? d? m?ayin?d?n qabaq orqanizmd? metal olub olmamas?n? m?s?l?n, s?ni bud-?anaq oyna??, s?m?k vint c?rrahi klipsl?r, h?m?inin e?itm? cihaz? v? ?r?k stimulyatoru kimi elektrik aparatlar?n? xat?rlatmaq laz?md?r. Haz?rda metallik implantantlar antimaqnetikdir v? buna g?r? problem yaranm?q. Amma yen? d? h?kim bu haqda bilm?lidir.
 
?mumilikd? m?ayin? a?r?s?zd?r, h?tta aparat m?ayin? vaxt? g?cl? detonasion k?y buraxsa bel?.

MRT m?ayin?si t?hl?k?lidirmi?

?mumi fikir bel?dir ki, MRT m?ayin?si t?hl?k?sizdir. Bug?n? q?d?r z?r?rli ?ks t?sirl?r t?sdiq olunmay?b. Ancaq boru dar?sqal v? k?yl? oldu?u ???n ?ox h?ssas insanlar ???n xo?ag?lm?z ola bil?r. Bu halda sakitl??dirici vasit?l?r q?bul edil? bil?r.

Metal yaxud maqnit ??yalar m?ayi?y? mane ola bil?r x?st?y? z?r?r ver? bil?r, buna g?r? d? ?vv?lc?d?n t?hvil verilm?lidir.

 

MRT

...

Müayinə üsulları / 658 dəfə oxunub

Komp?ter Tomoqrafiyas? – rentgen aparat?n?n k?m?yi il? b?d?nin k?nd?l?n ?l??d? s?kill?rini alma?a imkan ver?n m?ayin? ?suludur.

B?d?nin m?ayin? olunan nahiy?si 10 mm-lik qatlarla g?zg?d? g?r?n?n kimi t?hlil olunur v? bunu ist?nil?n q?d?r d?yi?m?k m?mk?nd?r. M?ayin? zaman? rentgen borusu x?st?nin ?traf?nda dair? ??klind? d?n?r. Rentgen borusu il? d?z ?zb??z onunla eyni vaxtda h?r?k?t ed?n v? b?d?n strukturlar?ndan z?ifl?mi? ??alar? q?bul ed?n detektor sistemi yerl??ir.

Rentgen borusunun enerji ??alar? b?d?n? d???r v? ke?diyi orqanlar?n s?xl???ndan as?l? olaraq onun intensivliyi z?ifl?yir. Bu zaman ?n ?ox z?ifl?m? s?m?kl?rd? m??ahid? olunur. ?n az z?ifl?m? is? haval? orqanlarda – a? ciy?rl?rd? v? ba??rsaqlarda m??ahid? olunur. B?d?nin m?vafiq qat?n?n ?l??s? komp?terd? hesablan?r v? komp?ter tam iki?l??l? ??kil yarad?r, burada m?xt?lif s?xl?ql? toxumalar boz r?ngin ?alarlar?nda g?r?n?r.

?g?r b?d?nin bir hiss?si qat-qat m?ayin? olunursa, buradak? m?xt?lif orqanlar?n tam ??kli v? onlarda olan patoloji d?yi?iklikl?r, ?i?l?r, onlar?n yay?lmas? m??yy?n oluna bil?r.
Daha yeni olan Spiral-Komp?ter Tomoqrafiyada x?st? m?ayin? vaxt? avtomatik olaraq fasil?siz ir?li ??kilir. Bu ?sul b?d?n hiss?l?rinin daha tez m?ayin?sin? imkan verir ki, bu da h?r?k?tli orqanlar?n m?ayin?sind? (?r?k, a?ciy?rl?r) daha ?lveri?lidir.
 
Komp?ter Tomoqrafiya nec? apar?l?r?

5-30 d?q davam ed?n m?ayin? zaman? x?st? ku?etkada (taxt) Komp?ter Tomoqrafiya aparat?n?n i??risin? ??kilir. Rentgen ??alanmas? s?b?bli ?rtafda x?st?d?n ba?qa he? k?s olmamald?r. Personalla ?laq? ikit?r?fli rabit? vasit?sil? yarad?l?r.

M?ayin? vaxt? ??kill?rin d?qiq olmas? ???n t?rp?nm?k olmaz. A?ciy?rl?r v? epiqastral nahiy?nin m?ayin?si zaman? personal?n g?st?ri?in? ?sas?n h?rd?n bir n?f?salman? dayand?rmaq laz?md?r. ?mumi plan ???n, m?s?l?n epiqastral nahiy?d?, b?t?n b?d?n ??alanana q?d?r taxt avtomatik olaraq bu nahiy?ni qatbaqat ir?li ??kir.

M?ayin?nin hans? m?qs?dl? apar?lmas?ndan as?l? olaraq, m?vafiq orqan v? x?st?likl?r venadan yeridilmi? yodlu kontrastla m??yy?n edil? bil?r. Bu qon?u orqanlar?n v? patoloji d?yi?ikliyin daha yax?? ay?rd edilm?sin? g?tirib ??xar?r.
 
B?z?n qar?n bo?lu?unun m?ayin?si zaman? g?r?nt?n? v? s?rh?dl?ri daha ayd?n etm?k ???n m?d? v? ba??rsaqlar? kontrast m?hlulla doldurmaq vacibdir. Bunun ???n x?st? m?ayin?d?n ?vv?l t?yin olunmu? m?dd?td? kontrast madd? i?m?lidir, yaxud da bu m?hlul imal? il? yeridilir.

Komp?ter Tomoqrafiya m?ayin?si n? vaxt apar?l?r?

Komp?ter Tomoqrafiyan?n normal rentgen m?ayin?sind?n ?st?nl?y? ??kill?rin ?st-?st? d??m?m?si  v? t?biiliyidir. Bununla birlikd?, orqan? bilavasit? a?kar etm?y? imkan verir. Bundan ba?qa daxili orqanlar?n x?st?likl?rinin m??yy?n olunmas?nda (m?s. ?i?l?rin ?l??s?, lokalizasiya v? yay?lmas?), z?d?l?nm?l?rin diaqnostikas?nda v? c?rrahi m?daxil?l?rin daha d?qiq planlanmas? ???n haz?rda Komp?ter Tomoqrafiya vacibdir.

Bununla bel? Komp?ter Tomoqrafiya yaln?z ultras?s v? adi rentgenoqram vasit?sil? kifay?t q?d?r s?lis m?lumat almaq m?mk?n olmad??? hallarda apar?lmal?d?r.
H?m?inin Komp?ter Tomoqrafiya toxuma n?mun?l?rinin g?t?r?lm?si v? toplanm?? mayel?rin ??xar?lmas? (m?s. qar?n bo?lu?undan) m?qs?dil? apar?lan m?ayin?l?rd? d? istifad? oluna bilir.

Komp?ter Tomoqrafiya m?ayin?sinin yana?? t?sirl?ri varm??

Komp?ter Tomoqrafiyas? zaman? x?st? adi rentgen m?ayin?sind? oldu?u kimi q?sa m?dd?td? y?ks?k ??alanmaya m?ruz qal?r. Baxmayaraq ki, Komp?ter Tomoqrafiyas? zaman? ??alanma sah?si adi rentgen m?ayin?sind? oldu?undan daha ?oxdur, onun z?r?ri c?zi qiym?tl?ndirilir.

?lb?tt? ki, h?r bir l?zumsuz ??alanmadan qa??n?lmal?d?r v? bu s?b?bl? m?yin? yaln?z o halda apar?l?r ki, ondan ?ox d?y?rli m?lumat g?zl?nilir. Bundan ba?qa, Komp?ter Tomoqrafiya adi rentgen m?ayin?si il? m?qayis?d? nz?r??arpacaq d?r?c?d? bahal? m?ayin?dir.

Komp?ter Tomoqrafiya ??r?iv?sind? q?bul olunan kontrast madd? d? b?z?n allergik reaksiyaya s?b?b ola bil?r. Haz?rda kontrast madd?y? qar?? a??r allergik reaksiyalar nadir hallarda m??ahid? olunur, b?z?n y?ng?l ?lam?tl?r, kefsizlik, istilik hissi, ?r?kbulanma m??ahid? olunur. Buna g?r? d? m?ayin?d?n ?vv?l allergiyan?n olmas?, bronxial astma haqq?nda h?kim? m?lumat verm?k laz?md?r.
 
Kontrast madd?nin t?rkibind?ki yod s?b?bli, qalxanab?nz?r v?zin hiperfunksiyas? m??ahid? oluna bil?r. Buna g?r? d?, qalxanab?nz?r v?zin x?st?liyi ?lam?tl?ri kontrast madd?nin q?bulundan ?vv?l m??yy?n olunmal?d?r. B?yr?kl?rin, qaraciy?r, ?r?k-damar sistemi x?st?likl?ri, madd?l?r m?badil?si il? ?laq?li x?st?likl?r kontrast madd?nin q?bulundan sonra pisl??? bil?r, buna g?r? d? bu x?st?likl?r haqq?nda da h?kim? m?ayin?d?n ?vv?l m?lumat verilm?lidir.

H?m?inin hamil?lik istisna olunmal?d?r, ??nki s?hb?t rentgen aparat?n?n k?m?yi il? apar?lan m?ayin?d?n - komp?ter tomoqrafiyadan gedir.

 

Komp?ter Tomoqrafiyas?

...

Müayinə üsulları / 487 dəfə oxunub

Exokardioqrafiya dedikd? ?r?yin ultras?s vasit?sil? m?ayin?si v? t?sviri ba?a d???l?r. Ultras?s, tezliyi insan qula??n?n e?itm? tezliyind?n y?ks?k olan s?s dal?alar?ndan ibar?tdir. ExoKQ-da ultras?s dal?alar? ?t?r?c?d?n d?? q?f?sin? v? ?r?y? g?nd?rilir. Toxumalar?n s?xl???ndan as?l? olaraq m?xt?lif d?r?c?d? ?ks olunur v? q?buledicid? yenid?n qeyd olunur. S?s dal?alar?n?n uzunlu?u (?t?r?c?d?n olan m?saf?) v? intensivliyi (t?sviri n?qt?nin parlaql???) monitorda ultras?sin t?svirini ?m?l? g?tirir. 

Ultras?s dal?lar? m?xt?lif n?v toxumalardan m?xt?lif d?r?c?d? ke?ir. Qab?r?aya ?atd?qda onlar udulur, haval? m?hitd? is? (m?s. a?ciy?r toxumas?) g?cl? ?ks olunur. Buna ?sas?n d? ultras?s vasit?sil? ?z?l?l?ri, qan v? dig?r toxuma strukturlar?n? ?ox yax?? m??yy?n etm?k olar. D?rinin ultras?s ??alar?n? yax?? ke?irm?si ???n h?mi?? jele istifad? olunur.
Exokardioqrafiyan?n hans? formalar? var?

Normal v? ?n ?ox rast g?lin?n ?sul transtorakal m?ayin?dir. Bu zaman ?t?r?c? d?? q?f?si ?z?rin? qoyulur v? ?r?k burada m?ayin? olunur. S?sin yax?? ke?irilm?si ???n d?? q?f?si ?z?rin? jele d? istifad? olunur. ?g?r x?st?nin v?ziyy?ti imkan verirs?, x?st? yan t?r?fi ?st? ?evrilir v? m?vafiq t?r?fd?ki ?lini ba??n?n alt?na qoyur. B?d?nin hans? t?r?fi ?st? d?nm?si m?ayin? ed?n h?kimd?n as?l?d?r. M?ayin? arxas? ?st? uznm?? v?ziyy?td? d? apar?la bil?r. Bu v?ziyy?td? ?r?yin v?ziyy?ti d?yi?ilir, ona g?r? d? t?svirin keyfiyy?ti azal?r.

Transtorakal m?ayin?d? qab?r?a, d?? s?m?y?, el?c? d? a?ciy?rl?rin bir hiss?si ?r?yin g?r?nm? sah?sini pisl??dir? bil?r. ?g?r bel? hal ba? vers?, el?c? d? x?susi qoyulmu? suala cavab verm?k t?l?b olunarsa ultras?s m?ayin?si qida borusundan (transezofaqial) apar?la bil?r. Bu zaman boruda yerl??dirilmi? ultras?s ?t?r?c?s? qastroskopiyada oldu?u kimi qida borusuna yeridilir v? ?r?yin qida borusuna t?r?f olan hiss?si ?ks t?r?fd?n m?ayin? oluna bil?r. Bu yolla da ?r?yin qapaqc?qlar?, el?c? d? ?r?kd? qan dur?unlu?u v? s. haqq?nda ?trafl? m?lumat almaq olar. Adi dan???qda bu ?sul “udulan Exo” adlan?r. Bu m?ayin?nin tibbi q?sald?lm?? ad? is? TEE kimi s?sl?nir.

Y?kl?nm? - yaxud Stress-Exokardioqrafiya zaman? is? Exokardioqrafiya ?r?yin y?k?n?n q?sam?dd?tli artmas? zaman? apar?l?r. Bu, EKQ y?kl?m?l?rind? oldu?u kimi veloerqomtrd? yaxud medikamentoz olaraq da icra oluna bil?r.

Exokardioqrafik t?svirl?rini hans? n?vl?ri var?

“B-t?svir” adlanan n?vd? iki?l??l? ??kil monitorda t?svi olunur. Burada B h?rfi ingilisc? Brightness s?z?nd?n g?t?r?l?b, bu da parlaql?q dem?kdir. Ultras?sin m?xt?lif d?r?c?d? ?ks olunmas?na ?sas?n m?xt?lif parlaql?qda t?svir al?n?r. T?svirin h?r bir n?qt?si t?svirin h?r bir n?qt?sinin parlaql??? m?ayin? olunan orqan?n d?rinliyind?n v? ?t?r?c?d?n g?nd?ril?n siqnallar?n istiqam?tind?n as?l?d?r. M?ayin? olunan orqan?n ??kli (bu halda ?r?yin) buna ?sas?n meydana ??x?r. ??kil real vaxt rejimind? al?nd???ndan ?r?yin h?r?k?ti d? m??ahid? oluna bil?r.

Dig?r bir vacib t?svir ?sulu M-t?svirdir. Bu zaman yegan? sas dal?as?n?n k??yi il? m?vafiq qatlar?n h?r?k?ti qeyd olunur. Bu ?sulla ?r?k divarlar?n?n qal?nl???n? v? ?r?k kameralar?n?n ?l??s? m??yy?n oluna bilir.

Doppler-Exokardioqrafiya zaman? Doppler effektin? ?sas?n q?rm?z? qan cisimcikl?rinin s?r?ti v? istiqam?ti, el?c? d? ?r?yin m?xt?lif iss?l?rind? v? iri damarlarda qan d?vran? m?ayin? olunur. Doppler-ExoKq-in k?m?yi il? ?r?k qapaqc?qlar?n?n q?surlar? m??yy?n oluna bilir.
R?ngli- Exokardioqrafiyada qan?n h?r?k?t s?r?tinin g?st?ricisi r?ngli punktlara ?t?r?l?r v? iki?l??l? ??kil? ?evrilir.

Yeni ?sullar?n yaranmas? ???l??l? ultras?s m?ayin?sin? imkan yarad?r. Bu da ?r?yin geni? v? real t?svirinin al?nmas?na imkan verir.

Hans? x?st?likl?ri a?kar etm?k m?mk?nd?r?

?r?yin yaxud ayr?l?qda m?d?cikl??rd?n birinin geni?l?nm?si, divarlar?n qal?nl???n?n d?yi?m?si, yaxud motor funksiyalar?n?n pozulmas? (m?s. Kardiomiopatiya, anevrizma) il? ged?n b?t?n x?st?likl?r a?kar oluna bil?r. ?r?k qapaqc?qlar?n?n f?nsiyas? m?ayin? oluna bil?r. Bu zaman Exokardioqrafiya il? ?r?k ?at??mazl???n?n d?r?c?si m??yy?n oluna bil?r v? ?r?yin nasos f?aliyy?ti haqq?nda m?hakim? y?r?tm?k olar (m?s. mitral Stenoz, mitral qapa??n sallanmas?). El?c? d? ?r?k?traf? kis?l?rin (m?s. Perikarderguss) v?ziyy?tini d? qiym?tl?ndirm?k m?mk?nd?r.

?r?k qan d?vran? ?r?yin koronar arteriyalar? ?ox ki?ik oldu?una g?r? v? t?svir oluna bilm?diyin? g?r? m?ayin? oluna bilmir. Koronar damarlar?n x?st?likl?rin? ??bh? olduqda Exokardioqrafiya yaln?z k?m?k?i m?ayin? ?sulu kimi g?st?ri?dir, bu zaman qan t?chizat?n?n z?if olmas?, m?s, miokard infarkt?ndan sonra sa?alm?? hiss?l?rin qan t?chizat?n?n regional z?ifl?m?si haqq?nda m?lumat almaq olar.

Hans? risk v? a??rla?malar m??ahid? olunur?

Transtorakal ExoKQ-da risk m??ahid? olunmur. Bununla yana?? ya?l? v? ?zgin x?st?l?r, yaxud g?c? t?ngn?f?slik olan x?st?l?r yan??st? uzanma v?ziyy?tind? ?z?n? pis hiss edir. Ona g?r? d? ultras?s m?ayin?si daha ?ox arxas? ?st? uzanma v?ziyy?tind? apar?l?r.

Transezofagial ExoKQ da qastroskopiyada oldu?u kimi qida borusunun z?d?l?nm?sin? s?b?b ola bil?r. Bu, daha ?ox ?vv?lc?d?n qida borusunu x?st?likl?ri (venalar?n geni?l?nm?si) oldu?u halda ba? verir. Bundan ?lav? ?r?k ritminin poz?unluqlar? nadir hallarda rest g?linir. ?g?r ?vv?lc?d?n sakitl??dirici vasit?l?r istifad? olunmu?sa bu, sakitl??diriciy? allergik reaksiya yaxud t?n?ff?s?n ??tinl??m?sin? s?b? ola bil?r.

?g?r q?rtla??n keyl??dirilm?si apar?larsa x?st? m?ayin?d?n sonra bir saat m?dd?tind? he? n? yey? v? i?? bilm?z. A?r?, yaxud qanl? qusma zaman? h?kim m?vafiq t?dbir g?rm?lidir.
Hans? alternativ m?ayin? ?sullar? var?

ExoKQ a?r? verm?diyi v? ??alanma il? m??ayi?t olunmad??? ???n alternativ m?ayin? ?sullar? haqq?nda sual qoyulmur. Ox?ar n?tic?l?r rentgen aparat? il? apar?lan b?zi m?ayin?l?rd? al?na bil?r, lakin onlar ??alanmaya s?b?b olur.

?r?yin kateter m??ayin?sind? d? ?r?k koronar damarlar?n?n v? ?r?yin t?svirini almaq, qapaqc?qlar?n funksiyas? v? ?r?yin nasos f?aliyy?ti bar?d? m?lumat almaq olar. Y?kl?nm?-Szintiqrafiya adlanan ?sulda da y?kl?nm?-ExoKQ n?tic?l?rin? yax?n n?tic?l?r ?ld? edil? bilir. Burada radioaktiv y?kl?nmi? madd?l?rin k?m?yi il? y?kl?nm? zaman? ??yion m?xt?lif hiss?l?rind? qan t?chizat? m??yy?n olunur.

 

Exokardioqrafiya

...

Müayinə üsulları / 591 dəfə oxunub

Elektromioqrafiya ?z?l?l?rda sakitlik yaxud h?r?k?t vaxt? meydana ??xan elektrik aktivliyinin ?l??lm?si ?suludur. Bu elektrik impulslar?n?n g?c? v? formas? ?z?l funksiyas?n?n g?st?ricisidir v? m?xt?lif ?z?l?, el?c? d? sinir x?st?likl?rio haqq?nda m?lumat verir.

Bu zaman ?z?l? aktiliyi ?z?l?nin ?? Potensial?  kimi g?st?rilir. Spontan MAP (sakitlik v?ziyy?tind? ?z?l? aktivliyi), iradi h?r?k?tl?r zaman? Map v? elektrik stimulyasiyas? zaman? MAP ay?rd edilir.
 
EMQ nec? apar?l?r?

EMQ iyn? mioqrafias? da adland?r?l?r. Elektrodlar – nazik iyn?l?rdir, m?ayin? olunan ?z?l? ?z?rind? d?riy? bat?r?l?r. Bu elektrodlar vasit?sil?, ?z?l?d? sakitlik v? g?rginlik v?ziyy?tind? yaranm?? elektrik g?rginliyi ?l??l?r v? ekranda g?st?rilir.

T?l?b olunarsa ?z?l?ni elektrik impulslar? il? oyatmaq v? cavab? ?l?m?k olar. Bu halda  s?hb?t oyanma- yaxud l?ngim?-EMQ-d?n gedir. M?ayin?nin n?v?nd?n as?l? olaraq ?z?l? iki-?? yerd?n m?ayin? oluna bilir, el?c? d? elektrodlar?n yeri d?yi?dirilir.

M?ayin? 5-20 d?qiq? davam edir. Z?d?l?nmi? ?z?l? sa?lam ?z?l?y? nisb?t?n f?rqli elektrik aktivliyi g?st?rir. M?s?l?n, uzanm?? v? ya q?salm?? ?z?l? i?i potensial?.

EMQ n? vaxt apar?l?r?

EMQ yaz?lar?na ?saslanaraq sinir v? ?z?l? poz?unluqlar?n? m?qayis? etm?k olar. Bu m?ayin? il? sinir poz?unluqlar?, ?z?l? z?ifliyi, ?z?l? oyanmas? poz?unluqlar?na diaqnoz qoymaq, el?c? d? m?xt?lif x?st?likl?r (??k?rli diabet) zaman? rast g?lin?n sinir x?st?likl?rini (Polinevropatiyalar) ay?rd etm?k olar.

Bundan ba?qa EMQ onur?a beyni x?st?likl?rin? ??bh? oldu?u zaman apar?la bil?r. H?m?inin EMQ bir ?ox hallarda sinir impulslar?n?n ?t?r?lm? s?r?tini m?ayin? etm?k ???n Elektroneyroqrafiya (TECHNO) il? kombin? olunur.

M?ayin?nin hans? riskl?ri var?

Elektromioqrafiyada iyn?l?r eynil? ?prisd? yaxud qan al?nan zaman m??ahid? olunan a?r?lara b?nz?r a?r?ya s?b?b olur. ?z?l?l?r m?ayin?d?n sonra h?l? bir ne?? g?n a?r?ya bil?r. ?mumilikd? is? ciddi a??rla?ma rast g?linmir.
 
Laxtalanman?n pisl??m?sind?n ?ziyy?t ??k?n x?st?l?rd? artm?? qanaxma riski s?b?bind?n EMQ m?ayin?si apar?lmamal?d?r.

 

Elektromioqrafiya

...

Müayinə üsulları / 647 dəfə oxunub