Bütün məqalələr

Elektoroneyroqrafiya (ENQ) sinirlərin elektrik aktivliyini və keçiriciliyini ölçür. Müayinənin nəticəsi sinirdə elektrik impulslarının ötürülmə sürətinə (NLG) əsasən müəyyən edilir. NLG sinirin funksional göstəricisidir. Əgər sinirdə zədələnmə varsa, əyri dəyişilir.

ENQ necə aparılır?

Elektrodlar xəstənin dərisinə bərkidilir. Oyadıcı elektroddan sinirə ən azı 2 nöqtədən zəif, çox qısa müddətli impulslar göndərilir. İmpulsun Aparıcı elektroda çatma vaxtı ölçülür və qeyd olunur.

Siniri qıcıqlandırmaqla bu qıcığa əzələnin əks reaksiyasını da təyin etmək olar. Iki elektrod arasında impulsun ötürülmə müddətini təyin etməklə sinirdə impulsun ötürülmə sürətini təyin etmək olar.

Bədəndə hər bir sinirin xarakter impuls ötürücülük sürəti var. Əgər o zəifləmişsə, yaxud cavab tamamilə yoxdursa, bu, müayinə olunan sinirin zədələnməsini göstərir. Xəstəlikdən asılı olaraq bir neçə sinirin müayinəsi tələb oluna bilər.

ENQ nə vaxt aparılır?

ENQ müxtəlif sinir və əzələ xəstəliklərinin diaqnostikasında istifadə olunur. Əksər hallarda EMQ (əzələ aktivliyinin ölçülməsi) ilə kombinə olunmuş şəkildə icra olunur. Onların köməyi ilə müxtəlif xəstəliklər zamanı (məs. şəkərli dabet) sinir zədələnmələrini (Polinevropatiyalar), onların növünü və ağırlığını təyin etmək mümkündür.

Bu müayinənin hansı riskləri var?

Qısamüddətli elektrik impulsları xəstə üçün xoşagəlməz və ağrılı ola bilər. Qıcıqlanma kimi xoşagəlməz hissiyyat meydana çıxa bilər və tezliklə də itib gedir. Ümumilikdə isə , bir qayda olaraq, ciddi ağırlaşmalara rast gəlinmir.


 

EKQ nədir?

...

Müayinə üsulları / 2377 dəfə oxunub

Kolonoskopiya dedikdə yoğun bağırsağın arxa keçəcəkdən kor bağırsağa qədər borulu alətlə müayinəsi başa düşülür. Bağırsaqların müainəsi endoskopik prosedurlara aiddir, istifadə edilən alət isə kolonoskop adlanır. Bu, optik hissədən və işıq mənbəyindən ibarət olan güzgülü alətdir. Bu optik sistem bağırsağın daxili səthini işıqlandırmağa və ona birbaşa yaxud monitorda (videoendoskop) baxmağa imkan verir.

Bundan başqa, maşayabənzər alətlə bağırsağın selikli qişasından kiçik toxuma nümunələri də götürmək (Biopsiya) və onu mikroskop altında müayinə etmək mümkündür. Tələb olunarsa nazik bağırsağın son santimetrlərinə də baxmağa cəhd etmək olar. Əgər yoğun bağırsağın bütün hissələrinə deyil, yalnız bağırsağın aşağı hissəsi olan düz bağırsağa baxılırsa, bu halda söhbət Rektoskopiyadan (düz bağırsaqın müaynəsi) gedir.

Bağırsağın müayinəsi həm ambulator şəraitdə, əksər hallarda daxili xəstəliklər üzrə ixtisaslaşmış müayinəxanada, yaxud da stasionar şəraitdə Həkim-Qastroenteroloq tərəfindən aparılır.

Bağırsaqların müayinəsi nə vaxt aparlır?

Müxtəlif şikayətlərin aydınladırılması zamanı bağırsaqların müayinəsi qaçılmaz ola bilər. Belə şikayətlərə defekasiya aktının istənilən növ pozulması, qanlı nəcis, naməlum səbəbli arıqlama, qarında ağrı aiddir. Nəcisdə qan gözlə görünən və gizli ola bilər. Gizli qan nəcis testi ilə aşkarlana bilər.

Müayinəyə hazırlıq.

Kolonoskopiyadan öncə bağırsaq tamamilə nəcisdən təmizlənməlidir ki, selikli qişa tam müşahidə oluna bilsin. Kolonoskopiyaya bir neçə gün qalmış karbohidratlarla zəngin qidalar (məs., kəpəkli undan bişirilmiş çörək, kivi, üzüm) qəbul olunmamalıdır. Müayinəyə 24 saat qalmış ağır yeməklər yeyilməməlidir. Daha çox maye qəbulu (məs., su, çay) tövsiyyə olunur.

Bağırsaqların müayinəsi necə aparılır?

Müaynə ambulator şəraitdə, yaxud xəstəxanada aparıla bilər. Elastik alət olan Koloskop anal dəlikdən düz bağırsağa yeridilir. Sonra bağırsaq büküşlərini açmaq və görmə sahəsini yaxşılaşdırmaq üçün hava vurulur. Bundan sonra boru yoğun bağırsağın sonuna qədər – kor bağırsağa qədər yeridilir.

Eyni zamanda, appendiksi çıxarılmış xəstələrdə də bağırsaqların müayinəsi normal olaraq aparıla bilər, çünki bu əməliyyat zamanı kor bağırsaq yox, yalnız onun soxulcanabənzər çıxıntısı kəsilib çıxarılır.  Əgər müayinə zamanı həkim selikli qişada dəyişiklik görsə, endoskopun nəzarəti altında bu hissədən toxuma nümunəsi (Biopsiya) götürə və onu mikroskop altında müayinə edə bilər.

Eləcə də poliplər (bunlar kiçik şişkinliklərdir) bağırsaq səthində inkişaf edir və yeridilmiş elektrik ilgəyi ilə götürülə bilər. Bu prosedur bir qayda olaraq ağrısızdır. Poliplərin çıxarılması Kolonoskopiyanın ən böyük üstünlüklərindən biridir, belə ki, bağırsaq xərçəngi uzun illər əzrində müvafiq poliplərdən inkişaf edir. Poliplərin çıxarılması bağırsaq xərçənginin inkişafının qarşısını effektiv ala bilər.

Selikli qişanın dəyişiklikləri də endoskopun nəzarəti ilə aradan qaldırıla bilər.

Müayinə ağrılı yaxud xoşagəlməzdirmi?

Müayinəyə hazırlıq, hər şeydən öncə defekasiyann zəifləməsi, qidalanma intervalları bir çox xəstələr üçün müayinənin özündən daha xoşagəlməz olur. Havanın vurulması zamanı bağırsağın hamarlanması nəinki xoşagəlməz, hətta bəzi hallarda ağrılı da ola bilər.

Müayinədən öncə sakitləşdirici və ağrıkəsici iynənin vurulması bu cür xoşagəlməz hissiyyatdan  qaçmağa imkan verir. Bundan başqa, vurulmuş hava meteorizmə səbəb ola bilər ki, bu da təbii yollarla xaric olur. 

Hansı xəstəliklər aşkarlana bilər?

Kolonoskopiyanın vacib funksiyası bağırsaq xərçənginin erkən diaqnostikasıdır – vaxtında aşkarlanarsa əksər hallarda cərrahi əməliyyatla aradan qaldırıla bilər. Bir tərəfdən bağırsaq xərçənginə meyilli olan insanlarda, digər tərəfdən şübhəli əlamətlər aşkarlanan xəstələrdə  - qanlı nəcis, defekasiya aktının pozulması, səbəbsiz arıqlama, eləcə  də yaşı 55-dən yuxarı olanlarda aparılması vacibdir.

Bağırsaq xərçənginin ilk mərhələsi poliplərdir ki, bunlar da endoskopik olaraq aşkarlana, çıxarıla və mikroskopik olaraq müayinə olunab bilər. Əgər çıxarılmış polip bədxassəli degenerasiya etmişsə, bağırsaqın zədələnmiş hissəsinin cərrahi olaraq çıxarılması labüddür.

Tez-tez rast gəlinən digər bir xəstəlik selikli qişanın şişkinləşməsi ilə müşahidə olunan divertikullardır. Bunlar da kolonoskopiya ilə asanlıqla aşkarlana bilər. Kolonoskopiya ilə aşkarlana bilən digər vacib xəstəliklər bağırsağın xronik iltihabi xəstəlikləri olan Kron Xəstəliyi (Morbus Crohn) və Xoralı Kolitdir (Colitis ulcerosa).

Hansı risk və ağırlaşmalara rast gəlinir?

Həzm traktının aşağı şöbələrinin müayinəsi, ümumiyyətlə, rutin bir porosesdir. Buna baxmayaraq yenə də nadir hallarda ağırlaşmalara rast gəlinə bilər və bunlar həyati təhlükəli ola bilər. Bəzi hallarda bağırsaq divarı zədələnir və qanaxma ilə müşayiət olunur. Eləcə də, qanaxmaya səbəb toxuma nümunəsinin götürülməsi ola bilər, bu isə, əksər hallarda, özü dayanır. Çox nadir hallarda güclü qanaxmalara rast gəlinir, bu zaman dərhal qansaxlayıcı preparatlardan istifadə edilməlidir.

Nadir hallarda bağırsaq divarının deşilməsi – perforasiya baş verə bilər ki, bu da təcili cərrahi müdaxilə tələb edir. Perforasiya zamanı qarın boşluğuna düşən bakteriyalar peritonitə səbəb ola bilər. Ümumiyyətlə isə ağırlaşma riski yoğun bağırsaqdakı xəstəliyin növündən və həcmindən asılıdır.

Bunlarla yanaşı, sakitləşdirici vasitələr ürəkbulanma, qusma, qaşınma kimi allergik reaksiyaya səbəb ola bilər ki, bu da çox vaxt özü-özünə keçir. Tənəffüs və qan dövranının pisləşməsinə də səbəb sakitləşdirici vasitələr ola bilər. Bu problemlər müayinə vaxtı aşkarlanır və buna qarşı tədbirlər görülür.
Nadir halda mikroblar qan dövranına düşür və sepsisə səbəb ola bilər. Zədələnmiş, yaxud süni ürək qapaqcıqları olan xəstələrdə isə bakteriyaların qapaqcıqlarda məskunlaşmasının (Endokardit) qarşısını almaq üçün müayinədən öncə antibiotik qəbul etməlidirlər.

Nələrə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır?

Əgər xəstəyə kolonoskopiya müayinəsindən öncə sakitləşdirici iynə vurulubsa, o, bir az yatacaq. Sakitləşdirici iynədən sonra 24 saat müddətində nəqliyyat vasitələrini idarə etmək olmaz. Bağırsaqların müayinəsi nəticəsində arxa keçəcəkdə əgər ağrı, yaxud qanlı ifrazat olarsa, həkimə məlumat vermək lazımdır.

Hansı alternativ müayinə üsulları var?

Həzm traktının aşağı şöbələrinin patoloji prosesləri barədə məlumatı, kontrast məhlul ilə rentgenoloji müayinə ilə də almaq olar. Buna Kontrast imaləsi deyilir. Ancaq, rentgen aparatı ilə müayinə az həssasdır və xəstəlik başlanğıc mərhələdə aşkar olunmur. Bundan başqa, rentgen müayinəsi şüalanma ilə müşayiət olunur, eləcə də toxuma nümunəsi götürmək və digər bir müdaxilə mümkün deyil. Lakin kontrast məhlul bağırsaqlarla digər orqanlar arasında əmələ gələn fistulalara keçərək onları aşkara çıxara bilər ki, bu da kolonoskopiya ilə mümkün deyil.

Virtual kolonoskopiya adlandırılan Kompüter Tomoqrafiya yaxud Maqnit Rezonans Tomoqrafiyanın köməyilə aparılan kolonoskopiya zamanı bütün qarın böşluğu müayinə olunur. Bu müayinə, məqsədindən asılı olaraq, təqribən 3-5 dəqiqə davam edir. Müasir kompüter proqramı stereoskopik təsvir yaradır ki, bu da xəstənin bağırsağının virtual modelini əmələ gətirir. Bunun sayəsində bağırsağın polipləri (iri ölçülü) və şişləri aşkarlana bilər.

Müayinədən öncə, xəstə, bağırsağı təqribən 10 dəqiqə müddətində immobilizasiya edən xüsusi dərman qəbul edir. Sonra nazik borudan yoğun bağırsağa 2 l-dən 4 l-ə qədər hava vurulur. Bağırsağın normal müayinəsində olduğu kimi virtual kolonoskopiyada da bağırsaq təmiz olmalıdır.

Bütün alternativ üsullar ümumidir, selikli qişaya baxış və onun qiymətləndirilməsi, şübhəli nahiyələrdən toxuma nümunələrinin götürülməsi bilavasitə mümkün deyil. Bu üsullarla yalnız böyük ölçülü şişləri aşkar etmək mümkündür, kiçik dəyişikliklərdə isə çətindir. Sözsüz ki, yoğun bağırsağın müayinəsində istifadə olunan texniki avadanlıqlar gələcəkdə təkmilləşdiriləcək.

 

Kolonoskopiya

...

Müayinə üsulları / 5620 dəfə oxunub

Elektoroneyroqrafiya nədir?

Elektoroneyroqrafiya (ENQ) sinirlərin elektrik aktivliyini və keçiriciliyini ölçür. Müayinə nəticələrinə əsasən sinirdə elektrik impulslarının ötürülmə sürəti (NLG) müəyyən edilir. NLG sinirin funksiya göstəricisidir. Əgər zədələnmə varsa o zaman əyri dəyişilir.

ENQ necə aparılır?

Elektrodlar xəstənin dərisinə bərkidilir. Oyadıcı elektroddan sinirə ən azı 2 nöqtədən zəif, çox qısa müddətli impulslar göndərilir. İmpulsun Aparıcı elektroda çatma vaxtı ölçülür və qeyd olunur.

Siniri qıcıqlandırmaqla bu qıcığa əzlənin əks reaksiyasını da təyin etmək olar. Iki elektrod arasında müddəti təyin etməklə sinirdə impulsun ötürülmə sürətini təyin etmək olar.

Bədəndə hər bir sinirin xaralkter impuls ötürücülük sürəti var. Əgər o zəifləmişsə, yaxud cavab tamamilə yoxdursa bu, müayinə olunan sinirin zədələnməsini göstərir. Xəstəlikdən asılı olaraq bir neçə sinirin müayinəsi tələb oluna bilər.

ENQ nə vaxt aparılır?

ENQ müxtəlif sinir və əzələ xəstliklərinin diaqnostikasında istifadə olunur. Əksər hallarda EMQ (əzələ aktivliyinin ölçülməsi) ilə kombinə olunmuş şəkildə icra olunur. Onların köməyi ilə müxtəlif xəstəliklər zamanı (məs. şəkərli dabet) sinir zədələnmələrini (Polinevropatiyalar), onların növünü və ağırlığını təyin etmək mümkündür.

Bu müayinənin hansı riskləri var?

Qısamüddətli elektrik impulsları xəstə üçün xoşagəlməz və ağrılı ola bilər. Qıcıqlanma kimi xoşagəlməz hissiyyat meydana çıxa bilər və tezliklə itib gedir. Ümumilikdə isə ciddi ağırlaşmalar bir qayda olaraq rast gəlinmir.

 

Elektoroneyroqrafiya

...

Müayinə üsulları / 507 dəfə oxunub

Arias sindromu II Tip Kriqler-Nacar sindromu (Qlükuronil transferaza çatışmazlığ) da  adlandırılır. Kriqler-Nacar Sindromu (KNS) az  rast gəlinən və bilirubin mübadiləsinin defekti ilə səciyyələnən  qaraciyərin anadangəlmə irsi patologiyasıdır. Kriqler-Nacar Sindromu ilk dəfə 1952 (I Tip KNS) və 1962-ci (II Tip KNS) illərdə təsvir edilmişdir. Rast gəlmə tezliyi 1 milyon əhaliyə 0.6-1.0 nəfər düşür. 

KNS adətən doğuşdan sonra meydana çıxan və davamlı olan sarılığın səbəbinin tədqiqi zamanı üzə çıxarılır. KNS sərbəst hiperbilrubinemiya hesab edilir və qanda ümumi bilirubin sərbəst bilirubinin hesabına yüksəlmiş olur. Bu sindrom zamaı qanda ümumi bilirubinin miqdarı (Norma: <17 mkmol/l) 340-765 mkmol/l arasında tərəddüd edir. Digər irsi hiperbilirubinemiyalarda olduğu kimi KNS zamanı da qaraciyərin funksional testləri norma çərçivəsində olur.

Kriqler-Nacar Sindromunun iki tipi müəyyən edilir: I və II Tip Kriqler-Nacar sindromu.  II Tip KNS zamanı I Tipə nisbətən: bilirubin konsentrasiyası aşağı olur, kerniikterus, yəni baş beyinin yüksək bilirubin konsentrasiyası ilə zədələnməsi az olur, öd rənglənir, qaraciyərdə UGT1A1 enzimi az da olsa qeyd edilir, fenobarbital qəbulu qanda bilirubinin miqdarını 25% azaldır. II Tip Kriqler-Nacar sindromu zamanı fenobarbitalın təyini bilirubinin miqdarını 51-86 mkmol/l həddində saxlayır. I Tip Kriqler-Nacar sindromu zamanı qaraciyərdə heç bir UGT1A1 aktivliyi qeyd olunmur və fenobarbitalın təyini isə qanda bilirubinin miqdarına təsir etmir. I Tip KNS daha ağır patologiya hesab edilir və doğuşdan sonra erkən dövrdə meydana çıxır. II Tip KNS isə doğuşdan sonra gec de meydana çıxır və gedişi bir qədər mülayim olur.

Əlamətləri

Kriqler-Nacar Sindromu yenidoğulmuşlarda qeyd olunur və özünü davamlı sarılıqla biruzə verir. II Tip KNS zamanı sarılıq bir qədər gec meydana çıxa və intensiv olmaya bilər.

Səbəbləri

Kriqler-Nacar Sindromu irsi xəstəlik olub UGT1 gen ailəsində baş verən mutasiyalardan qaynaqlanır. Bu sindrom zamanı UGT1A1 enziminin sintezində çatışmazlıq qeyd olunur. UGT1A1 enzimi bilirubinin hepatositlərdən ödə nəql edilməsində əsaslı rol oynayır. Onun çatışmazlığı nəticəsində bilirubin hepatositlərdən xaric edilə bilmir və qanda toplanaraq hiperbilirubinemiya yaradır.

Diaqnostika

Yenidoğulmuşlarda sarılıq tez-tez rast gəlinir. Amma çox zaman bu sarılıq keçici olur və qaraciyər funksiyasının doğuşdan sonrakı ilk günlər tam formalaşmaması ilə əlaqədardır. Amma KNS zamanı sarılıq davamlı və artmağa meyilli olur. Qanın biokimyəvi müayinəsi zamanı ümumi bilirubinin miqdarı (Norma: <17 mkmol/l) 340-765 mkmol/l həddində yüksəlmiş olur. Bu artımın sərbəst bilirubin hesabına baş verməsi KNS haqqında düşünməyə əsas verir. Sarılğın digər səbəblərdən  meydana çıxa bilməsi inkar edilməli və Jilbert sindromu, kəskin hepatit, hemolitik sarılıq kimi xəstəliklərlə differensial diaqnostika aparılmalıdır. Bu zaman qaraciyər biopsiyası, qaraciyər enzimlərinin (ALT, AST) tədqiqi tövsiyyə oluna bilər.

Müalicəsi

I Tip Kriqler-Nacar sindromu zamanı müalicəyə daha çox ehtiyac duyulur. Müalicənin aparılmaması körpənin 2 yaşına çatmamış itirilməsi ilə nəticələnə bilər. Davamlı hiperbilrubinemiya zamanı baş verən kernikterus KNS-in ən ciddi ağırlaşması olduğu üçün onun qarşısının alınması əsas məqsəd olmalıdır. Kəskin dövrdə plazma və qan transfuziyası hiperbilirubinemiyanın azaldılması nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyətli ola bilər. Bütün bədənin mavi işıqla süalandırılması bilirubinin parçalanması və daha həll olunan hala düşməsinə səbəb olur. Odur ki, fototerapiya istifadə edilməsi gərəkən ilkin effektiv müalicə metodlarından biri hesab edilir. Bununla yanaşı, oral kalsium fosfatın verilməsi də bilirubin ekskresiyasına kömək edir. Bu müalicə üsulları hiperbilrubinemiyanı müəyyən qədər azaltsa da tam müalicəvi effekt almaq mümkün olmur. Qaraciyər transplantasiyası I Tip KNS üçün daha təsirli müalicə vasitəsilə hesab edilir.
Gen terapiyası gələcək vəd edən müalicə üsulu kimi göstərilir. Eksperimental modellər üzərində aparılan tədqiqatlar gen terapiyasının effektiv ola biləcəyini göstərir.

II Tip KNS zamanı adətən müalicəyə ehtiyac duyulmur. Ağır hiperbilirubinemiyalar zamanı fenobarbital təyini, fototerapiya, plazma və ya qan köçürülməsi seçim müalicə üsulları ola bilər. Bu xəstələrə penisillin, sulfonamidlər və salisilatlar təyinatından çəkinmək lazımdır.

Proqnoz

I Tip KNS zamanı proqnoz elə də ürəkaçan deyil. Əgər müalicə aparılmazsa körpələrin əksəriyyəti 2 yaşına kimi vəfat edir. Amma yuxarıda sadalanan müalicə üsullarının son illər daha geniş tətbiqi hətta xəstənin yeniyetmə yaşına qədər qalmasını təmin edir. Amma xəstələrin həyat keyfiyyəti yüksək olmur. Qaraciyər transplantasiyası daha yaxşı proqnoz vəd edir. II Tip KNS zamanı proqnoz adətən normal və ya normaya yaxın olur.
 
Ədəbiyyat:
1. Harrison's Principles of Internal Medicine, 16th Edition, New York: McGraw-Hill, 2006
2. ABŞ-ın Mayo Klinikasının Xəstəliklərin Müayinə və Müalicə Rəhbərliyi.
3. Lucey JF, Suresh GK, Kappas A. Crigler-Najjar syndrome, 1952-2000: learning from parents and patients about a very rare disease and using the internet to recruit patients for studies. Pediatrics.  May 2000; 105(5): 1152-3

Arias sindromu

...

Xəstəliklər / 625 dəfə oxunub

Kriqler-Nacar Sindromu (KNS) az  rast gəlinən və bilirubin mübadiləsinin defekti ilə səciyyələnən  qaraciyərin anadangəlmə irsi patologiyasıdır. Kriqler-Nacar Sindromu ilk dəfə 1952 (I Tip KNS) və 1962-ci (II Tip KNS) illərdə təsvir edilmişdir. Rast gəlmə tezliyi 1 milyon əhaliyə 0.6-1.0 nəfər düşür. 

KNS adətən doğuşdan sonra meydana çıxan və davamlı olan sarılığın səbəbinin tədqiqi zamanı üzə çıxarılır. KNS sərbəst hiperbilrubinemiya hesab edilir və qanda ümumi bilirubin sərbəst bilirubinin hesabına yüksəlmiş olur. Bu sindrom zamaı qanda ümumi bilirubinin miqdarı (Norma: <17 mkmol/l) 340-765 mkmol/l arasında tərəddüd edir. Digər irsi hiperbilirubinemiyalarda olduğu kimi KNS zamanı da qaraciyərin funksional testləri norma çərçivəsində olur.

Kriqler-Nacar Sindromunun iki tipi müəyyən edilir: I və II Tip Kriqler-Nacar sindromu.  II Tip KNS zamanı I Tipə nisbətən: bilirubin konsentrasiyası aşağı olur, kerniikterus, yəni baş beyinin yüksək bilirubin konsentrasiyası ilə zədələnməsi az olur, öd rənglənir, qaraciyərdə UGT1A1 enzimi az da olsa qeyd edilir, fenobarbital qəbulu qanda bilirubinin miqdarını 25% azaldır. II Tip Kriqler-Nacar sindromu zamanı fenobarbitalın təyini bilirubinin miqdarını 51-86 mkmol/l həddində saxlayır. I Tip Kriqler-Nacar sindromu zamanı qaraciyərdə heç bir UGT1A1 aktivliyi qeyd olunmur və fenobarbitalın təyini isə qanda bilirubinin miqdarına təsir etmir. I Tip KNS daha ağır patologiya hesab edilir və doğuşdan sonra erkən dövrdə meydana çıxır. II Tip KNS isə doğuşdan sonra gec de meydana çıxır və gedişi bir qədər mülayim olur.

Əlamətləri

Kriqler-Nacar Sindromu yenidoğulmuşlarda qeyd olunur və özünü davamlı sarılıqla biruzə verir. II Tip KNS zamanı sarılıq bir qədər gec meydana çıxa və intensiv olmaya bilər.

Səbəbləri

Kriqler-Nacar Sindromu irsi xəstəlik olub UGT1 gen ailəsində baş verən mutasiyalardan qaynaqlanır. Bu sindrom zamanı UGT1A1 enziminin sintezində çatışmazlıq qeyd olunur. UGT1A1 enzimi bilirubinin hepatositlərdən ödə nəql edilməsində əsaslı rol oynayır. Onun çatışmazlığı nəticəsində bilirubin hepatositlərdən xaric edilə bilmir və qanda toplanaraq hiperbilirubinemiya yaradır.

Diaqnostika

Yenidoğulmuşlarda sarılıq tez-tez rast gəlinir. Amma çox zaman bu sarılıq keçici olur və qaraciyər funksiyasının doğuşdan sonrakı ilk günlər tam formalaşmaması ilə əlaqədardır. Amma KNS zamanı sarılıq davamlı və artmağa meyilli olur. Qanın biokimyəvi müayinəsi zamanı ümumi bilirubinin miqdarı (Norma: <17 mkmol/l) 340-765 mkmol/l həddində yüksəlmiş olur. Bu artımın sərbəst bilirubin hesabına baş verməsi KNS haqqında düşünməyə əsas verir. Sarılğın digər səbəblərdən  meydana çıxa bilməsi inkar edilməli və Jilbert sindromu, kəskin hepatit, hemolitik sarılıq kimi xəstəliklərlə differensial diaqnostika aparılmalıdır. Bu zaman qaraciyər biopsiyası, qaraciyər enzimlərinin (ALT, AST) tədqiqi tövsiyyə oluna bilər.

Müalicəsi

I Tip Kriqler-Nacar sindromu zamanı müalicəyə daha çox ehtiyac duyulur. Müalicənin aparılmaması körpənin 2 yaşına çatmamış itirilməsi ilə nəticələnə bilər. Davamlı hiperbilrubinemiya zamanı baş verən kernikterus KNS-in ən ciddi ağırlaşması olduğu üçün onun qarşısının alınması əsas məqsəd olmalıdır. Kəskin dövrdə plazma və qan transfuziyası hiperbilirubinemiyanın azaldılması nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyətli ola bilər. Bütün bədənin mavi işıqla süalandırılması bilirubinin parçalanması və daha həll olunan hala düşməsinə səbəb olur. Odur ki, fototerapiya istifadə edilməsi gərəkən ilkin effektiv müalicə metodlarından biri hesab edilir. Bununla yanaşı, oral kalsium fosfatın verilməsi də bilirubin ekskresiyasına kömək edir. Bu müalicə üsulları hiperbilrubinemiyanı müəyyən qədər azaltsa da tam müalicəvi effekt almaq mümkün olmur. Qaraciyər transplantasiyası I Tip KNS üçün daha təsirli müalicə vasitəsilə hesab edilir.
Gen terapiyası gələcək vəd edən müalicə üsulu kimi göstərilir. Eksperimental modellər üzərində aparılan tədqiqatlar gen terapiyasının effektiv ola biləcəyini göstərir.

II Tip KNS zamanı adətən müalicəyə ehtiyac duyulmur. Ağır hiperbilirubinemiyalar zamanı fenobarbital təyini, fototerapiya, plazma və ya qan köçürülməsi seçim müalicə üsulları ola bilər. Bu xəstələrə penisillin, sulfonamidlər və salisilatlar təyinatından çəkinmək lazımdır.

Proqnoz

I Tip KNS zamanı proqnoz elə də ürəkaçan deyil. Əgər müalicə aparılmazsa körpələrin əksəriyyəti 2 yaşına kimi vəfat edir. Amma yuxarıda sadalanan müalicə üsullarının son illər daha geniş tətbiqi hətta xəstənin yeniyetmə yaşına qədər qalmasını təmin edir. Amma xəstələrin həyat keyfiyyəti yüksək olmur. Qaraciyər transplantasiyası daha yaxşı proqnoz vəd edir. II Tip KNS zamanı proqnoz adətən normal və ya normaya yaxın olur.
 
Ədəbiyyat:

1. Harrison's Principles of Internal Medicine, 16th Edition, New York: McGraw-Hill, 2006
2. ABŞ-ın Mayo Klinikasının Xəstəliklərin Müayinə və Müalicə Rəhbərliyi.
3. Lucey JF, Suresh GK, Kappas A. Crigler-Najjar syndrome, 1952-2000: learning from parents and patients about a very rare disease and using the internet to recruit patients for studies. Pediatrics.  May 2000; 105(5): 1152-3

Qlükuronil transferaza çatışmazlığı

...

Xəstəliklər / 707 dəfə oxunub

Karsinoid sindrom az-az rast gəlinən xərçəng növü olan karsinoid şişlərin (sarımtıl və dairəvi formalı) bəzi maddələri (serotonin, morilin, prostoqlandinlər və s.) qana ifraz etməsi nəticəsində formalaşır. Karsinoid şişlər ən çox mədə-bağırsaq traktında, ağciyərlərdə, bəzən isə yumurtalıqlarda rast gəlinir.  Mədə-bağırsaq traktında karsinoid şişlər daha çox soxulcanabənzər (appendikulyar) çıxıntı, nazik  bağırsaqlar və düz bağırsaqda rast gəlinir.

Əlamətləri

Karsinoid şışlər yavaş-yavaş inkişaf etdikləri üçün ilk dövrlər əlamətsiz olurlar və bu üzdən aşkarlana zaman böyük həcmdə olurlar.  Bəzən elə olur ki, başqa səbəbdən aparılan müayinə zamanı təsədüfən aşkarlanır. Karsinoid sindrom zamanı aşağıdakı əlamətlər yara bilir:

  - Dərinin qirmızı  rəng alması.  Dərinin qirmızı rəng alması (fərqli intensivlikdə) epizodik olur və 30 saniyədən 30 dəqiqəqə qədər çəkə bilir. Dərinin qizarması adətən heç bir təhrikedici faktor olmadan əmələ gələ bilir. Amma bəzən yemək və ya alkoqol qəbulundan sonra meydana çıxır.

  - Üz dərisində zədələnmələr. Burun üzərində və ya yuxarı dodaqlarda venaların hörümçəyəbənzər formada görünməsi müşahidə olunur.  

  - İshal.  Formalaşmamış və su şəklində nəcisin xaric olması və yanaşı olaraq qarında ağrı tutmalarının olması karsinoid sindromun ilk siqnallarından ola bilər.

  - Nəfəsalmanın çətinləşməsi. Bəzi hallarda üz dərisində qeyd olunan zədələnmə ilə yanaşı astmaya bənzər şikayətlər meydana çıxa bilər.

Səbəbləri

Karsinoid şişlər neyroendokrin sistemin hüceyrələrindən inkişaf edir və seretonin sintezı ilə səciyyələnir. Karsinoid sindromun formalaşmasında məhz seretonin yüksək miqdarda sentezi böyük rol oynayır. Bəzən serotonin 50-100 dəfə çox ifraz edilir.  

Qeyd etmək lazımdır ki, karsinoid şişlərin heç də hamısı karsinoid sindrom törətmir. Bir çox hallarda qaraciyər karsinoid şişlərin ifraz etdiyi maddələri uğurla xaric edir və onların təsirini minimuma endirir. Karsinoid sindromu olan insanların çoxunda artıq qaraciyərdə metastaz qeyd edilir.

Ağciyərdə olan karsinoid şişlərin karsinoid sindrom törətməsi üçün şişin elə də böyük olması gərəkmir. Əgər bağırsaqlarda olan karsinoid şişlərdən sintez olunan maddələr qana daxil olaraq qaraciyərdən keçməlidirlərsə, ağciyərdə bu baş vermir. Odur ki, hətta kiçik şişlər belə karsinoid sindrom törədə bilər.

Ağırlaşmaları

Karsinoid sindrom aşağıdakı xəstəliklərin yaranması riskini artırır:

  - Karsinoid ürək xəstəliyi. Karsinoid sindrom ürək qapaqlarının divarının nazikləşməsinə və onların funksiyasının pozulmasına gətirib çıxara bilər.

  - Bağırsaq keçməzliyi. Karsinoid xərçəngin limfa düyünlərinə yayılması və ya şişin böyük həcmdə olması bağırsaq keçiriciliyini poza bilər.

  - Karsinoid krizləri. Bəzi hallarda karsinoid sindromun kəskin tutması qeyd olunur. Bu zaman təzyiq aşağı düşür, dəridə qızartı yatranır və tənəffüs çətinləşir. Bəzi hallarda bu kriz ölümlə nəticələnə bilər. Aparılan kimyaterapiya, narkozun verilməsi kimi hallar karsinoid krizi təhrik edə bilər.

Həkimə nə zaman müraciət etməli

Əgər sizdə yuxarıda sadalanan əlamətlərdən biri, xüsusilə də bir neçəsi birgə qeyd olunursa mütləq həkimə müraciət edin.

Müayinələr

Həkim sizə aşağıdakı müayinələri təklif edə bilər:

  - Qanda Xromqranın A-nın yüksəlməsi karsinoid sindrom üçün xarakterik hesab edilir

  - Qarın boşluğunun Ultrasonoqrafiyası

  - Kompüter Tomoqrafiyası

  - Ağırlaşmalar və yanaşı gedən xəstəliklər zamanı əlavə müayinələr aparıla bilər

Müalicəsi

Karsinoid sindromun müalicəsi onun əsında dayanan şişin müalicəsi deməkdir. Ən effektiv müalicə üsulu cərrahi yolla şişin çıxarılmasıdır. Əgər cərrahi əməliyyat mümkün deyilsə bu zaman xərçəng əleyhinə bəzi məlum konservativ tədbirlər həyata keçirilməlidir. Bunlara Sandostatin təyini, immun sistemin gücləndirilməsi, şişi qidalandıran damarın embolizasiyası, kimyaterapiya və s.-ni aid etmək olar.  

 

Karsinoid sindrom

...

Xəstəliklər / Dr.med. Yagublu Vüqar 696 dəfə oxunub

Rotor sindromu birləşmiş hiperbilirubinemiyanın digər növü olub klinikasına görə Dubin-Conson sindromuna bənzəyir.  Bu sindrom 1948-ci ildə Arturo Rotor və həmmüəllifləri tərfindən təsvir edilmişdir və onun şərəfinə Rotor sindromu adlandırılır. Rotor sindromu zamanı Dubin-Conson sindromundan fərqli olaraq qaraciyərdə qranulyar piqmentin toplanması və qaraciyərın rənginin tündləşməsi baş vermir.

Rotor sindromu zamanı da birləşmiş bilirubinin ekskresiya olunması mexanizmində defekt qeyd olunur və nətəcədə birləşmiş bilirubinin qanda miqdarı artmış olur. Rotor sindromu zamanı bilirubinin qana reabsorbsiyasında və sidiklə xaric olunmasında da çatışmazlıq qeyd olunur.

Əlamətləri

Rotor sindromun aşağıdakı əlamətləri qeyd edilə bilər:

  - Xroniki sarılıq

  - Qarınüstü nahiyədə arabir diskomfort və ağrılar

  - Epizodik olaraq bədən hərarətinin yüksəlməsi

Səbəb

Rotor sindromu anadangəlmə genetik patologiya hesab edilir. Bu sindromun əmələ gəlməsində rolu olan konkret genlər müəyyən edilməmişdir.

Müayinə

Rotor sindromunun diaqnostikası üçün bilirubin, sidik testləri və qaraciyər biopsiyası təklif edilə bilər. Müayinənin əsas məqsədi hiperbilirubinemiyanın səbəbinin təyin edilməsi və Rotor sindromunun digər hiperbilirbinemiya yarada biləcək patologiyalarla differensiasiya edilməsidir.

Rotor sindromu zamanı qanın biokimyəvi müayinəsi zamanı ümumi biliribin, xüsusilə də onun birləşmiş fraksiyası yüksəlmiş olur. Rotor sindromu zamanı ümumi bilirubin adətən 50-130 mkmol/l (norma: <17 mkmol/l) həddində olur.  Bununla yanaşı, qaraciyərin funksional vəziyyəti həm laborator (ALT, AST), həm də instrumental üsullarla təyin ediləcəkdir. Rotor sindromunun Dubin-Jonson sindromu ilə differensiasiya etmək üçün qaraciyər biopsiyası təklif edilə bilər.  Çünki hər iki sindrom birləşmiş hiperbilirubinemiyadır və onların differensiasiyası üçün qaraciyərdə piqment toplanmasının olub olmamasını təyin etmək vacibdir. Dubin-Jonson sindromu zamanı qaraciyərdə piqment depolaşması müəyyən edilirsə, Rotor sindromunda bu təyin edilmir.

Müalicə

Rotor sindromu genetik pozğunluq olduğu üçün tam müalicəsi mümkün deyil. Amma qeyd edilməlidir ki, Rotor sindromu xoş gedişə malikdir və xəstənin həyatı üçün təhlükə yartmır. Əgər hər hansı bir kənar faktorun təsiri ilə (hepatoksik dərmanların qəbulu və ya hepatit virusları ilə yoluxma) qaraciyərdə ağırlaşma (kəskin hepatit) törənərsə həkim müdaxiləsi qaçılmazdır.

 

Rotor sindromu

...

Xəstəliklər / 758 dəfə oxunub