Qastroskopiya

Q?saca olaraq Qastroskopiya dedikd? qida borusunun, m?d?nin v? onikibarmaq ba??rsa??n m?ayin?si n?z?rd? tutulur. Bel?likl? tam olaraq “Ezofaqo-Qastro-Duodenoskopiya” kimi d? stifad? olunur.

Qastroskopiya zaman? a??zdan daxil edil?n elastik borulu al?t (endoskop) vasit?sil? m?d? v? onikibarmaq ba??rsaq m??ahid? edilir (endoskopiya).M?ayin? anmbulator olaraq, ?ks?r hallarda daxili x?st?likl?rl? m???ul olan  m?ayin?xanalarda, yaxud da Qastroenterologiya (M?d?-ba??rsaq x?st?likl?ri) il? m???ul olan h?kimin yan?nda, el?c? d? x?st?xanalarda stasinoar ??raitd? apar?la bil?r.

Qastroskopiya n? vaxt apar?l?r?

M?xt?lif ?ikay?tl?ri ayd?nla?d?rmaq ???n h?kim qatroskopiya t?vsiyy? ed? bil?r. Buraya epiqastral nahiy?d? t?krarlanan a?r?lar, ?r?kbulanma, qusma, i?tahs?zl?q, ar?qlama, qanl? qusma v? qara r?ngli n?cis aiddir.El?c? d? qastritl?r yaxud m?d? v?ya onikibarmaq ba??rsaq xoras?na n?zar?t ???n qastroskopiya apar?l?r.

Qastroskopiya nec? apar?l?r?

Qastroskop – boru v? i??q m?nb?yind?n ibar?t olan elastik al?t a??zdan qida borusuna daxil edilir. Bu zaman x?st?nin udqunmas? buna k?m?k edir. Lakin bu vacib ??rt deyil v? udmada ??tinliyi olan x?st?l?r ?vv?ld?n x?susi qorxu hissi ke?irm?m?lidir. El?c? d? ?mumiyy?tl? udquna bilm?y?n insanlarda qastroskopiya bir qayda olaraq problemsiz  m?mk?nd?r. Bel? ki, bu zaman m?ayin? ed?n ??xs al?ti ?z? h?r?k?t etdirir.

Selikli qi?an? yax?? g?r? bilm?k ???n m?ayin? vaxt? m?d? hava il? doldurulur. Son olaraq boru m?d? ??xaca??ndan onikibarmaq ba??rsa?a yeridilir. Bu zaman, y?ni m?d? ??xaca??ndan ke?dikd? x?st? t?zyiq hiss edir. Onikibarmaq ba??rsaq m?ayin? olunduqdan sonra al?t geriy? m?d?y? qaytar?l?r v? tamamil? ??xar?l?r. Eyni zamanda dolma hissiyyat? v? g?yirm?nin olmamas? ???n hava ??xar?l?r.
 
?g?r m?ayin? zaman? selikli qi?ada d?yi?iklik m??ahid? olunarsa h?kim mikroskopik v? dig?r m?ayin?l?r ???n ki?ik tutucu il? toxuma n?mun?l?ri g?t?r? bil?r. Toxuma n?mun?l?rinin g?t?r?lm?si a?r?s?zd?r.

X?susi haz?rl?q t?l?b olunurmu?

Ad?t?n x?st? m?ayin? ???n ac olmal?d?r, ?n az? 6 saat m?dd?tind? he? n? yem?m?lidir. M?ayin?d?n ?nc? h?kim qan?n laxta?anmas?n? yoxlay?r. ?g?r bu pisl??ibs? qanaxma t?hl?k?si oldu?undan m?ayin? yaln?z m?tl?q gpst?ri? oldu?u halda apar?lmal?d?r. Bu zaman toxuma n?mun?sinin g?t?r?lm?sind?n d? imtina olunur. ?g?r x?st? qan durula?d?r?c? d?rmanlar q?bul edirs? h?kiml? m?sl?h?tl??dikd?n sona onu bir m?dd?t dayand?rmal?d?r.

Al?ti daxil ed?n zaman q?c?qland?rmamas? ???n m?ayin?d?n ?nc? udlaq aerozolla keyidilm?lidir. ?g?r yem?k yey?n x?st?nin m?ayin?si t?l?b olunursa udla??n keyidilm?sind?n imtina edilm?lidir, ??nki m?ayin? zaman? yem?k qal?qlar?n? qusan x?st? udla??n hissiyyats?z olmas? s?b?bind?n qusuntu k?tl?sind?n bo?ula bil?r.

Bundan ?lav? x?st?y? ?z ist?yin? g?r? sakitl??dirici iyn? vurula bil?r. Lakin bir ?ox x?st?l?r sakitl??dirici iyn?ni arzu etmir v? m?ayin?ni bel? vasit?l?r olmadan ?ox yax?? ke?irir.

M?ayin? a?r?l? yaxud xo?ag?lm?zdirmi?

Qastroskopiya bir qayda olaraq a?r?s?zd?r. Ancaq udla??n keyidilm?sin? baxmayaraq q?c?qlanma v? xo?ag?lz?m hissiyyat ola bil?r. Sakitl??dirici iyn? xo?ag?lm?z hissiyyat?n qar??s?n? ala bil?r. Bu c?r iyn?d?n sonra ?ks?r x?st?l?rd? he? bir bel? hissiyyat olmur.
M?ayin? zaman? m?d?y? vurulan hava ola bil?r tam ??xar?lmas?n ki, bu da sonradan g?yirm? v? dolma hissiyyat? yarada bil?r. Lakin bu z?r?rsizdir v? tezlikl? ?z-?z?n? ke?ib gedir.
 
Hans? x?st?likl?r a?karlana bil?r?

M?d?, onikibarmaq ba??rsaq yaxud qida borusunun selikli qi?as?nda d?yi?iklik t?r?d?n h?r bir x?st?lik a?karlana bil?r. Daha tez-tez rast g?lin?n hal qida borusunun iltihab?, m?d?nin diafraqmadan yuxar? qida borusuna d?b?rm?si,  qastritl?r, m?d? v onikibarmaq xoralar?, el?c? d? ?i?l?rdir – m?s?l?n m?d? x?r??ngi. ?i? zaman? diaqnoz g?t?r?lm?? toxuma n?mun?sin? ?sas?n qoyulur.

Haz?rda Helicobacter Pilori il? z?d?l?nmi? m?d? toxumas? n?mun?si d? ?ox tez-tez m?ayin? olunur. Bu mikrob m?d? v? onikibarmaq ba??rsaq xoralar?n?n ?sas t?r?dicisidir.  
K?skin qanaxma il? T?cili-Qastroskopiyaya m?raci?t oluna bil?r. Bu zaman qida borusunun qanayan geni?l?nmi? venalar? obliterasiya oluna bil?r, m?d? xoras?ndan olan qanaxma qan saxlay?c? preparatlarla yaxud damar klipsl?ri il? dayand?r?la bil?r. ?ks?r hallarda qanaxma endoskopiki yolla saxlan?la bilir v? c?rrahi ?m?liyyata ehtiyac olmur.
 
Hans? risk v? a??rla?mala g?zl?nilir?

Yuxar? h?m trakt?n?n m?ayin?si rutin bir prosesdr. B?t?n a??rla?malar nadir hallarda rast g?lin? bilir, istisna hallarda bu h?yati t?hl?k?li d? ola bil?r. Qida borusu, m?d? v? nazik ba??rsa??n divar?n?n z?d?l?nm?sind?n qanaxmaya q?d?r rast g?lin? bilir. ?g?r q?rtlaq q?c?qlansa x?r?lt? v? udman?n pozulmas? m??ahid? olunabil?r.
 
?ox nadir halda h?zm takt?n?n b?t?n divar? de?il? bil?r. Bu zaman perforasiya kimi bir qayda olaraq c?rrahi m?daxil? t?l?b olunur. Bu yolla qar?n yaxud d?? bo?lu?una d???n bakteriyalar peritonit yaxud d?? q?f?si orqanlar?n?n iltihab?na s?b?b ola bil?r. Lakin bu a??rla?ma ?ox nadir halda rast g?linir.

Toxuma n?mun?sinin g?t?r?lm?si qanaxmaya s?b?b ola bil?r, hns? ki bir qayda olaraq ?z?-?z?n? dayan?r. ?ox nadir hallarda daha g?cl? qanaxmalara g?tirib ??xara bil?r ki, bu zaman da d?rhal qan saxlay?c? preparatlardan istifad? olunmal?d?r.

El?c? d? sakitl??dirici vasit?y? yaxud udlaq keyl?diricisin? qar?? allergik reaksiya m??ahid? olunur. Bu da ?r?kbulanma, qa??nma il? m??ayi?t olunur v? ?ox vaxt ?z?-?z?n? ke?ib gedir. Daha nadir halda allergik ?oka q?d?r g?tirib ??xara bil?r.

Bundan ba?qa nadir hallarda mikrobun qan d?vran?na d??m?si sepsis? s?b?b ola bil?r. ?r?k qapaqc?qlar? z?d?l?nmi? x?st?l?r qapaqc?qlar?n bakteriya il? z?d?l?nm?sinin (Endokardit) qar??s?n? almaq ???n mayin?d?n ?nc? antibiotik q?bul etm?lidirl?r.

M?ayin? vaxt? n?y? diqq?t yetirm?k laz?md?r?

Udla??n keyidilm?sind?n sonra bir saat m?dd?tind? he? n? yem?k v? i?m?k olmaz. El?c? d? sakitl??dirici madd? vurulandan sonra 24 saat aktiv k??? h?r?k?tind? olmaq olmaz. ?g?r qastroskopiya il? ?laq?li a?r?, ba?gic?ll?nm?, qanl? qusma yaxud dig?r ?ikay?tl?r m??ahid? olunsa bu haqda h?kim? m?lumat verm?k laz?md?r.

Hans? alternativ m?ayin? ?sullar? var?

Yuxar? ?zm trakt?ndak? bir ?ox patoloji d?yi?iklikl?r kontrast rentgenoqrafiya il? d? a?karlana bil?r. Lakin Rentgen aparat? il? m?ayin? daha az h?ssasd?r v? ki?ik d?yi?iklikl?r yaxud x?st?likl?rin ilk m?rh?l?si g?r?nm?y? bil?r. Bundan ba?qa bu m?ayin? rentgen ??alanmas? il? m??ayi?t olunur. Dig?rbir c?h?t is? bu m?ayin? zaman? toxuma n?mun?l?rnin g?t?r?lm?sinin v? bilavasit? m?alic?nin m?mk?n olmamas?d?r. ?g?r Retgen aparat? il? m?d? xoras? diaqnozu qoyulursa bunun xo? xass?li xora yaxud x?r??ng oldu?unu dem?k m?mk?n deyil. Bununla bel? x?susi hallarda, m?s?l?n udma akt?n?n pozulmas? zaman? kontrast rentgenoqrafiya qastroskopiya m?ayin?sin? ?lav? olaraq s?m?r?li ola bil?r yaxud onu ?v?z ed? bil?r.
G?yirm? il? m??ayi?t olunan qar?nda a?r?lar zaman? yaln?z ya?? 40-dan az olan v? qastroskopiyaya ?ks g?st?ri olan x?st?l?rd? ilk m?ayin? ?sulu kimi Helicobcter pylori-i a?kar etm?k ???n x?susi t?n?ff?s testi istifad? olunur.
 
M?d?nin dig?r a?r?s?z m?ayin? ?sullar? olan Komp?ter-Tomoqrafiya yaxud N?v?-Maqnit Rezonans Tomoqrafiyas? da m?vcuddur ki bunlar qastroskopiya il? b?rab?r d?y?rli ?sullar deyil, ??nki qastroskopiyan?n verdiyi m?lumat ver? bilmirl?r v? xususi hallarda istifad? olunurlar. Bundan ba?qa digr bir f?rq qastroskopiya zaman? biopsiyan?n g?t?r?lm?sidir ki, bununla da mikroskop m?ayin?sind?n sonra birm?nal? diaqnoz qoymaq v? xo?xass?li xora il? m?d? x?r??ngini f?rql?ndirm?k m?mk?nd?r.

 


864 dəfə oxunub